​De kracht van een familiebedrijf

De kracht van een familiebedrijf wordt mede ontleend aan de interactie tussen het bedrijfs-, eigendoms- en familiesysteem. Hierin is het familiebedrijf uniek vergeleken met niet-familiebedrijven. Net als bij alle andere bedrijven is het doel van een familiebedrijf het vinden van een balans tussen het waarborgen van de continuïteit van het bedrijf en het creëren van welvaart door het produceren van goederen of het leveren van diensten. Om dit doel te bereiken, heeft het bedrijf mensen in dienst die allen verschillende achtergronden, capaciteiten en persoonlijke doelstellingen hebben, maar die zich verenigen om de doelstellingen van de organisatie - zo efficiënt mogelijk werken om opbrengsten en winst te genereren - te verwezenlijken. Op één belangrijk punt echter, is het familiebedrijf uniek: de directeuren, managers en werknemers werken in familieverband. De ethiek en gedragspatronen van dit familieverband vinden hun weerslag in de werkomgeving.

 

Familiebedrijven bestaan in feite uit elkaar overlappende systemen: de familie en het bedrijf. Het familiesysteem is gebaseerd op emoties. De familieleden zijn met elkaar verbonden door diepe emotionele banden, die zowel de drijvende kracht voor het bedrijf kunnen vormen als de teloorgang van het bedrijf kunnen veroorzaken. Het familiesysteem is ook meer intern georiënteerd, waarbij grote waarde wordt gehecht aan langdurige loyaliteit en de zorg voor familieleden. Daarbij is het een conservatieve structuur die gericht is op het beperken van verandering en het in stand houden van een evenwicht binnen de familie (zie ook Tabel 1).

 

Het bedrijfssysteem echter, is gebaseerd op het realiseren van taken. Het gedrag wordt voor het grootste deel bewust bepaald. Het is tevens extern georiënteerd met de bedoeling goederen of diensten te produceren voor de markt, de nadruk leggend op prestatie en resultaten - dat wil zeggen, de vaardigheden en productiviteit van de werknemers. Om te overleven probeert het bedrijfssysteem zo actief mogelijk in te spelen op verandering en deze effectief te benutten.

 

Tabel 1. Familie en bedrijf: verschillende systemen

Familiesysteem ​	Bedrijfssysteem ​
Verbonden vanaf geboorte​	Toetreding is eigen keuze​
Levenslang	Tijdelijk ​
Gebaseerd op emoties​	Gebaseerd op ratio​
Onbewust gedrag​	Bewust gedrag​
Intern georiënteerd	Extern georiënteerd ​
Minimaliseren van verandering (traditie)​	Benutten van verandering​

 

Bron: Flören en Wijers (1996).

 

In niet-familiebedrijven opereren deze twee in essentie onverenigbare systemen onafhankelijk van elkaar, maar in het familiebedrijf overlappen ze elkaar niet alleen, ze zijn ook nog eens onderling afhankelijk. De verschillende doelstellingen en prioriteiten van de systemen kunnen specifieke spanningen binnen familiebedrijven veroorzaken. Een derde systeem dat een belangrijke rol speelt bij familiebedrijven is de eigendom. Vooral in familiebedrijven die al een opvolgingsproces hebben meegemaakt, is de mogelijkheid reëel aanwezig dat verschillende aandeelhouders niet in het bedrijf werkzaam zijn. Zo ontstaat een model met drie cirkels dat het familiebedrijf schetst als drie onafhankelijke maar elkaar overlappende systemen: bedrijf, eigendom en familie. Ieder individu in een familiebedrijf kan in een van de zeven sectoren worden geplaatst, die ontstaan door het overlappen van de cirkels van de systemen (zie Figuur 1).

 

Figuur 1. Overlappende systemen bij familiebedrijven

 

Naar: Tagiuri & Davis (1996).

Ter verduidelijking wordt een mogelijk voorbeeld van iedere sector uit Figuur 1 gegeven:

1.Een zoon die niet in het bedrijf werkt en geen aandelen bezit.
2.Een vriend die niet in het bedrijf werkt, maar wel aandelen bezit.
3.Een werknemer die niet tot de familie behoort en geen aandelen bezit.
4.Een dochter die in het bedrijf werkt, maar geen aandelen bezit.
5.De echtgenoot van de directeur die niet in het bedrijf werkt, maar wel aandelen bezit.
6.Een mededirecteur die niet tot de familie behoort, maar wel aandelen bezit.
7.De directeur-eigenaar die lid is van de familie.

Noot: dit stuk is ontleend aan het rapport Opvolging in eigendom bij familiebedrijven: eerder een kans dan een recht, dat in opdracht van Bank Insinger de Beaufort N.V. is uitgevoerd. Het rapport is te bestellen bij Bank Insinger de Beaufort N.V te Amsterdam.