“Geef ze de ruimte!”
Over het ànders organiseren van kennis, mensen en technologie
René Tissen, Frank Lekanne Deprez, Rosalie Burgers, Frank Halmans.
Wie is er momenteel nog wél tevreden met organisaties? Niemand toch? Na ruim twee decennia van voortdurende reorganisaties zijn de meeste mensen het zat. Er is sprake van reorganisatie moeheid, soms zelfs van organisatierot. ‘Velen ervaren hun organisaties als een blok aan het been’, zegt René Tissen, ‘als een verouderde prothese die begint te knellen.’ Dat is frustrerend, ook omdat organisaties een veel belangrijker plaats in ons dagelijkse leven en werken innemen dan vijftig jaar geleden. ‘Je stuit overal op organisaties’, meent Rosalie Burgers, ‘we zijn afhankelijker van organisaties geworden, maar we zijn ook mondiger geworden. We vinden dat er in organisaties heel wat ruimte is voor beter functioneren.’
Om in organisaties te kunnen presteren heb je ruimte nodig. Dit klinkt vanzelfsprekend, maar dat is het niet. ‘De ruimte die mensen nodig hebben, krijgen ze meestal niet; de ruimte die ze wèl krijgen doet er vaak niet toe’ zegt Frank Lekanne Deprez, ‘we hebben tot op heden alles georganiseerd, behalve ruimte.’ Het vormt ‘the last frontier’ van management. Het begrip ruimte is weliswaar aantrekkelijk, maar meestal wordt in organisaties vooral de beperkingen van ruimte (in plaats en tijd) en het overwinnen ervan benadrukt.
De roep om nieuwe manieren van organiseren wordt luider en nieuwe mogelijkheden dienen zich telkens weer aan. Zo gaat de netwerkorganisatie al jaren aan kop. In de dagelijkse praktijk wordt echter nog maar weinig vernieuwd, omdat het managers en medewerkers aan houvast ontbreekt. ‘Veel nieuwe organisatievormen klinken aantrekkelijk’, zegt René Tissen, ‘maar hebben in de praktijk nog niet geleid tot een goed gevoel over de control & support die nodig om goed en verantwoord te kunnen functioneren en succesvol de toekomst in te kunnen gaan.’
Het gaat in ‘Geef ze de ruimte!’ om moderne organisaties die niet zijn ontworpen als mechanistische structuren van arbeidsdeling en prestatiedruk, maar van uitnodigende ‘arrangementen’ van kennis, mensen en technologie. Bij moderne organisaties gaat het om het goed arrangeren van drie ruimtes: de fysieke ruimte (van plaats en tijd), de virtuele ruimte (van digitale technologie) én de mentale ruimte (van de belevingswereld van mensen) zodat medewerkers datgene waar hun organisatie voor staat steeds beter en - waar nodig – anders kunnen uitvoeren, op een manier die ‘van nature’ bij hen past.
In het Centraal Bureau voor de Statistiek zijn de principes van ruimtelijk organiseren onderzocht op hun toepasbaarheid. ‘Ruimtelijk organiseren’, signaleert Frank Halmans, ‘maakt het voor onze organisatie mogelijk om niet alle ruimte van managers en medewerkers in te hoeven nemen, maar dit selectief te kunnen doen waardoor we de aandacht van managers en medewerkers beter kunnen richten op die zaken die er voor hen toe doen en een bijdrage leveren aan het gewenste resultaat van de unit.’
René Tissen is hoogleraar aan Nyenrode Business Universiteit, Frank Lekanne Deprez is senior researcher aan Nyenrode Business Universiteit en lector aan de Hogeschool Zuyd; Rosalie Burgers is als onderzoeker verbonden aan Nyenrode Business Universiteit en Frank Halmans is werkzaam bij het Centraal Bureau voor de Statistiek.