Europe First: goed bestuur als antwoord op een wereld van machtspolitiek

Geopolitieke onrust, afbrokkelende allianties en toenemende machtspolitiek bepalen in toenemende mate de dynamiek in de boardroom. Wat betekent goed bestuur in een context waarin economische en politieke spelregels verschuiven? Volgens prof. dr. Jeroen Veldman, hoogleraar Corporate Governance aan Nyenrode Business Universiteit, is dit hét moment voor Europa om zijn eigen koers te bepalen en vast te houden aan zijn eigen governance-beginselen.

De druk op de boardroom neemt toe onder invloed van drie samenhangende trends. Ten eerste is er een verbreding van het risicobegrip, waarbij bestuurders niet alleen financiële, maar ook maatschappelijke en geopolitieke risico’s moeten meewegen. Daarnaast is sprake van geopolitieke politisering en regionalisering, waarbij economische besluitvorming steeds nadrukkelijker verweven raakt met nationale en strategische belangen. Tot slot wijst Veldman op interne autocratisering, waarbij macht binnen organisaties sterker geconcentreerd kan raken.

Deze ontwikkelingen stellen hogere eisen aan de tijdsbesteding en expertise van bestuurders en toezichthouders. Ze roepen bovendien vragen op over de houdbaarheid van het Nederlandse two-tier-model, waarin de raad van commissarissen relatief beperkt bijeenkomt. Veldman voorziet een ontwikkeling richting een zogenoemd one-and-a-half-tier board, waarbij de scheiding tussen bestuur en toezicht behouden blijft, maar de betrokkenheid van toezichthouders substantieel toeneemt.

Governance als fundament van weerbaarheid

Veldman benadrukt het belang van reflectie op de oorsprong en werking van Europese governance-modellen. Deze hebben geleid tot een institutionele architectuur waarin checks and balances centraal staan. In een wereld waarin geopolitieke belangen steeds nadrukkelijker doorwerken in economische structuren, kan juist deze consistentie in governance-principes een cruciale bron van stabiliteit en weerbaarheid vormen.

Daarom pleit Veldman pleit voor een Europe-first benadering, gebaseerd op drie samenhangende pijlers:

1. Marktdenken versus staatsinvloed

In een wereld waarin staten steeds actiever interveniëren in het private domein, is het volgens Veldman niet houdbaar om onverkort vast te houden aan vrijhandel. Tegelijkertijd vereist toenemende staatsinvloed een kritische benadering, gezien de risico’s op economische verstoringen, ongelijke behandeling en oneigenlijk gebruik van beschermingsconstructies.

2. Bescherming van Europese uitgangspunten

Europa beschikt over een robuuste governance-traditie, geworteld in principes als langetermijnwaardecreatie, het stakeholdermodel, checks and balances en onafhankelijk toezicht. Ook bescherming van minderheidsaandeelhouders en de rol van de rechtspraak zijn hierin essentieel. Juist in een geopolitiek geladen context is het van belang deze uitgangspunten expliciet te blijven borgen.

3. Strategische keuzes en nieuwe allianties

Daarnaast vraagt de huidige context om heroverweging van internationale samenwerkingen. Europa doet er volgens Veldman goed aan om allianties te versterken met landen en regio’s die vergelijkbare governance-principes onderschrijven. 

De opdracht voor bestuurders

Voor bestuurders en toezichthouders betekent dit dat governance niet langer slechts een kader is, maar ook een expliciete keuze.

• Welke principes zijn onderhandelbaar en welke niet?
• Hoe weeg je geopolitieke realiteit mee zonder het fundament aan te tasten? 
• En welke rol speel je zelf in het versterken van het Europese model? 

De weerbaarheid van Europa zal uiteindelijk niet alleen worden bepaald door economische macht, maar ook door de kwaliteit van zijn governance en de keuzes die in de boardroom worden gemaakt.

Meer weten?

Besturen en toezichthouden is complexer dan ooit. Politiek, technologie en wetgeving veranderen continu, en effectief leiderschap vraagt om scherp inzicht en aanpassingsvermogen. Met de Board & Governance opleidingen van Nyenrode – waaronder programma’s in corporate governance, bestuur en toezicht – ontwikkel je je tot een toekomstgerichte commissaris of toezichthouder met impact.

Prof. dr. Jeroen Veldman is hoogleraar aan Nyenrode Business Universiteit. Hij is voorzitter van het Nyenrode Corporate Governance Instituut, maakt deel uit van het Nyenrode Faculty Expertisecenter Entrepreneurship, Governance & Stewardship.