Handel naar je waarden: leiderschap in een complexe infrastructuur

Effectief leiderschap begint niet bij systemen, maar bij jezelf. Door te handelen vanuit persoonlijke waarden kunnen leiders beter navigeren in complexe samenwerkingen. Dat stelt Lizette Cohen, Business Director Customized Executive Education bij Nyenrode en spreker in het programma Publieke Infrastructuur in Transitie.

“Ik heb ooit twee jaar in Athene gewoond”, vertelt Cohen. “Daar zag ik hoe het waterbassin dat de stad van water moest voorzien, bijna leeg was. Inwoners kregen via allerlei kanalen de oproep om zuinig te doen met water.” Die ervaring was een kantelpunt.“Het maakte voor mij duidelijk dat een goede publieke infrastructuur helemaal niet vanzelfsprekend is. Het vraagt continu onderhoud, afstemming en samenwerking. Juist dát maakt het zo’n interessant werkveld.”

Waarom samenwerking vaak vastloopt

Publieke infrastructuur draait om samenhang, benadrukt Cohen. “Bij een nieuwbouwwijk moeten wegen, energie, water, riolering en internet allemaal op elkaar aansluiten. Als een van deze zaken ontbreekt, is de wijk niet goed bewoonbaar. Toch gaat het daar vaak mis. “De betrokken partijen hebben allemaal hun eigen doelen, belangen en tempo. Daarom focussen we ons in het programma op het opleiden van krachtige leiders die niet alleen de belangen van hun eigen organisatie dienen, maar ook in staat zijn om grotere verbanden te leggen.”

Stip op de horizon

Cohen baseert haar aanpak op Appreciative Leadership, een filosofie die zich richt op ‘wat werkt’ in plaats van op problemen die opgelost moeten worden. Deze leiderschapsstijl vertrekt vanuit wat al goed gaat, waar energie zit en welke kwaliteiten mensen of teams al in huis hebben. Bij de start van de werksessie inventariseert Cohen waar de deelnemers naartoe werken binnen hun organisatie: de stip op de horizon. “Deze input wordt gedeeld met de andere deelnemers, zodat zij van elkaar kunnen leren. Om hun uiteindelijke doel te bereiken, zijn meerdere stappen nodig waarin leiderschap een belangrijke rol speelt. Ik stimuleer deelnemers om te herkennen én erkennen waar zij nog niet effectief zijn. Welk gedrag zit hen soms in de weg? Ik laat ze elkaar hierover in kleine groepjes bevragen.” 

Waarden als kompas

“We werken en geven leiding in een snel veranderende wereld. Dan komt er soms druk op de ketel en laten we ons verleiden om minder effectief leiderschapsgedrag te laten zien”, vertelt Cohen. “Maar daarbij verliezen we soms uit het oog wat we diep van binnen écht belangrijk vinden. Terwijl leiders die vanuit hun persoonlijke waarden handelen, effectiever gedrag laten zien.” Om deze waarden boven water te krijgen, vraagt Cohen de deelnemers om zeven foto’s te selecteren vanaf hun geboorte tot nu. “Het mooie is dat de belangrijkste waarden hierin altijd zijn terug te vinden. Denk bijvoorbeeld aan familie, humor of avontuur. Deze waarden helpen om mensen een anker te geven. Iemand die ‘groei’ als persoonlijke waarde heeft, kan zo beter leren omgaan met een dominant persoon, omdat deze van de situatie wil leren.” 

Groeien vraagt om moed

Naast oefeningen en praktische handvatten is er ook ruimte voor theorie. Zo schenkt Cohen bijvoorbeeld aandacht aan de ‘Wake Up, Clean Up, Grow Up, Show Up’-theorie van Ken Wilber. Dit is een model voor persoonlijke ontwikkeling waarbij iemand zijn gedrag en het effect daarvan onder ogen ziet (Wake Up), psychologische schaduwkanten heelt (Clean Up), emotioneel en cognitief volwassen wordt (Grow Up) en zijn unieke gaven inzet voor de wereld (Show Up). “Met name de grow-up-fase vereist moed, omdat het je dwingt om de volledige verantwoordelijkheid te nemen en kwetsbaar te zijn in een complexe wereld die voortdurend om bewuste actie vraagt.”

Trots op deelnemers

“Wat dit programma echt bijzonder maakt, is de ontmoeting tussen verschillende werelden”, vindt Cohen. “Door over de grenzen van hun eigen industrie heen te kijken, leren deelnemers de rol van de ander echt waarderen. Dat zorgt voor verbinding en wederzijds begrip. Gezien de snelheid waarmee de wereld verandert, is het soms lastig om je eigen vakgebied bij te benen. Dat maakt dat ik extra trots ben op de deelnemers aan dit programma: ze staan voor een flinke uitdaging, maar gaan die met volle overtuiging aan.”