‘Klimaatadaptatie dwingt verzekeraars tot nadenken over nieuwe strategische keuzes’

De gevolgen van klimaatverandering, waaronder extreme neerslag, leiden bij verzekeraars tot strategische vraagstukken. Het PA-programma voor executives en commissarissen in de verzekeringssector ondersteunt bestuurders en toezichthouders bij deze uitdagingen. Zo krijgen zij beter inzicht in waar risico, maatschappelijke verantwoordelijkheid en langetermijnwaarde elkaar raken.

De overstromingen in Limburg, België en Duitsland in 2021 staan bij veel mensen nog op het netvlies. De totale schade in de drie landen werd geschat op 38 miljard euro, waarmee het de op één na duurste natuurramp ter wereld was in dat jaar. Kees van Ginkel is onderzoeker overstromingsrisico’s en klimaatadaptatie bij Deltares en gastspreker in de module over klimaatadaptatie. Volgens hem moeten bestuurders deze gebeurtenis niet zien als incident, maar als waarschuwing.

Schadepieken nemen toe

“Wij hebben doorgerekend wat er was gebeurd als dezelfde hoeveelheid regen elders in Nederland was gevallen”, zegt Van Ginkel. “Als zo’n bui bijvoorbeeld boven Zuid-Holland was blijven hangen, kom je al snel uit op twee miljard euro schade. Dat laat zien hoe kwetsbaar onze ruimtelijke inrichting is.” Vylon Ooms, beleidsadviseur klimaatadaptatie en duurzaamheid bij het Verbond van Verzekeraars, ziet dat schadepieken toenemen. “Vooral hevige regenval en hagel veroorzaken steeds vaker grote schades. Dat zie je niet alleen in Nederland, maar in heel Europa. De uitdaging voor verzekeraars is hoe je voorkomt dat schade onbeheersbaar wordt en dat premies betaalbaar blijven.”

De plek doet ertoe

Voor bestuurders van verzekeraars betekent dit dat zij verder moeten kijken dan premiestelling en schadeafhandeling, óók risico-inschatting en preventie spelen een rol. Dit begint volgens Van Ginkel bij een ongemakkelijke constatering: niet iedere plek is even verstandig om te bebouwen. “De mooiste plekken zijn vaak al bezet. Voor nieuwe woningbouw is locatiekeuze daarom een cruciale vraag. Waar stroomt water naartoe? Kunnen we op deze plek voldoende bergingsruimte realiseren om een grote bui op te vangen zonder dat de nieuwbouw overstroomt? En wat betekent dat voor infrastructuur, woningen en publieke voorzieningen?” Het antwoord ligt niet alleen in dijken of pompen. “We zijn bezig met een grote verbouwing van Nederland,” zegt Van Ginkel. “Of je nu vlak bij een dijk woont die versterkt moet worden of in een versteende wijk: water gaat ons op veel manieren raken.”

Van polis naar publieke rol

Daarmee verandert ook de rol van verzekeraars. Het klimaatrisico gaat niet alleen over schadeclaims, maar ook over investeringen, reputatie en maatschappelijke relevantie. Verzekeraars zijn immers niet alleen risicodragers, maar ook investeerders. “De vraag is hoe je de investeringstak zo vormgeeft dat die bijdraagt aan een bloeiende en klimaatbestendige economie op langere termijn”, zegt Van Ginkel. Ooms vult aan: “Denk aan beleggen in duurzame projecten via groene en blauwe obligaties, maar ook aan samenwerking met de overheid. Verzekeraars kunnen bijvoorbeeld ondersteunen bij schadeafhandeling wanneer burgers en bedrijven een beroep doen op de Wet tegemoetkoming schade bij rampen bij onverzekerbare schade. Dat vereist wel durf  om een grotere rol te pakken als verzekeringssector.”

Herstellen is niet genoeg

Ook bij schadeherstel komen nieuwe bestuurlijke afwegingen op tafel. Onderzoek laat zien dat huishoudens en bedrijven die voorbereid zijn op extreem weer 30 tot 40 procent minder schade oplopen. Denk aan zandzakken, een verhoogde entree of het tijdig verplaatsen van kwetsbare spullen. “Verzekeraars kunnen daarin een actievere rol spelen”, vertelt Ooms. “Niet alleen door schade te vergoeden, maar ook door te helpen om schade te voorkomen.” 

Dilemma

Die keuzes spelen eveneens bij het principe van Build Back Better: na een ramp wordt schade niet alleen hersteld, maar wordt direct geïnvesteerd in een toekomstbestendige oplossing die beter bestand is tegen nieuwe klimaatextremen. Voor bestuurders van verzekeraars ontstaat daarmee een dilemma. “Klanten kunnen na een jaar overstappen naar een andere verzekeraar”, zegt Ooms. “Wie betaalt dan de extra investering, terwijl de baten mogelijk pas later zichtbaar worden en misschien zelfs bij een andere verzekeraar terechtkomen?” Het Verbond van Verzekeraars doet op dit moment onderzoek naar de kosten en baten van Build Back Better. 

Sturen met inzicht

Om goede keuzes te kunnen maken, is kennis van data essentieel. In zijn college laat Van Ginkel deelnemers zien welke data publiek beschikbaar zijn als het gaat om bijvoorbeeld overstromingskansen, waterdieptes en kwetsbare gebieden. “Ik wil ze inzicht geven in wat je met de beschikbare data wel en niet kunt doen.” Voor bestuurders en toezichthouders zit de waarde van het programma daarmee niet alleen in actuele kennis over klimaatrisico’s, maar vooral in het vermogen om betere strategische vragen te stellen. Welke risico’s zijn nog verzekerbaar? Waar ligt de verantwoordelijkheid van de sector? En hoe blijft een verzekeraar maatschappelijk relevant in een land dat zich opnieuw moet inrichten? “Klimaatadaptatie is daarmee niet alleen een technisch vraagstuk”, zegt Van Ginkel. “Het is een no-brainer dat dit impact heeft op strategie en toezicht.”