Het vernieuwde steekproefbeleid van de Belastingdienst om het nalevingstekort te bepalen biedt een goede basis voor betrouwbare én efficiëntere controles. Dat blijkt uit een wetenschappelijke toets van Nyenrode Business Universiteit. De voorgestelde werkwijze maakt kleinere steekproeven mogelijk en biedt tegelijkertijd ruimte om beschikbare data beter te benutten. Wel ziet Nyenrode kansen om nieuwe statistische methoden toe te passen.
Betrouwbaar inzicht met minder controlecapaciteit
De Belastingdienst gebruikt al decennialang steekproeven om inzicht te krijgen in de mate waarin burgers en bedrijven juiste en volledige belastingaangiften indienen. Deze informatie vormt een belangrijk onderdeel van de Uitvoerings- en Handhavingsstrategie.
De huidige werkwijze wordt echter als arbeidsintensief ervaren in verhouding tot de opbrengsten. Tegelijkertijd is controlecapaciteit steeds schaarser en zijn steeds meer gegevens beschikbaar. Om daarop in te spelen, heeft de Belastingdienst het beleidskader voor steekproeven herzien.
Het Department of Accounting, Auditing & Control van Nyenrode Business Universiteit toetste de voorstellen voor het nieuwe beleidskader, de inrichting van de steekproeven en de bijbehorende leidraad aan de wetenschappelijke literatuur over statistische onderzoeksmethoden.
Goede basis voor kleinere steekproeven
“De voorgestelde veranderingen bieden volgens de toets een goede basis voor een toekomstbestendige inrichting van het steekproefbeleid,” zegt prof. dr. Jacques de Swart. “Daarnaast is het fijn om te constateren dat de afname van controlecapaciteit bij de Belastingdienst hand in hand gaat met de toename van integraal beschikbare data. Deze data maken handmatige dataverzameling deels overbodig.”
Kansen voor flexibelere controles
De toets laat daarnaast zien dat de Belastingdienst meer gebruik kan maken van recente ontwikkelingen in de statistische methodologie. Een voorbeeld is de Bayesiaanse aanpak. Hierbij kan tijdens het controleproces worden beoordeeld of al voldoende informatie beschikbaar is of dat aanvullende werkzaamheden nodig zijn. Ook maakt deze methode het mogelijk om verschillende informatiebronnen gedurende het proces te combineren. Daardoor kunnen controles efficiënter worden uitgevoerd en kunnen betere en nauwkeurigere inschattingen ontstaan.
Lotte Mensink: "De Bayesiaanse aanpak maakt het mogelijk om tussentijds bij te sturen door te bepalen waar een volgende waarneming het beste zal renderen. Zo garandeer je het rendement van de inzet van schaarse controlecapaciteit.”
Van voorstel naar praktijk
De wetenschappelijke toets is positief over de basis van het vernieuwde beleid. De volgende stap is om de mogelijkheden zorgvuldig naar de praktijk te vertalen en daarbij te blijven bewaken dat de uitkomsten betrouwbaar en bruikbaar zijn.
Jacques de Swart: “Recente methodologische ontwikkelingen in de statistiek bieden veel mogelijkheden om de voorgestelde aanpak nóg efficiënter te maken. Deze mogelijkheden hoeven echt niet allemaal meteen benut te worden. Je kunt morgen al met de eerste aan de slag gaan."
Het onderzoek werd namens Nyenrode uitgevoerd door Lotte Mensink en Jacques de Swart. Roland Speklé vervulde de rol van quality reviewer. Het volledige openbare rapport is online beschikbaar.