Waarom AI het accountancyvak niet alleen versnelt, maar fundamenteel verandert

Artificual Intelligence (AI) is geen volgende efficiëntieslag voor accountancy, maar een fundamentele herschikking van het vak. Het verandert niet alleen hoe accountants werken, maar ook met welke informatie zij werken, hoe organisaties hun kwaliteit organiseren en wat klanten straks vanzelfsprekend zullen vinden.

Arno Schalck, Group CIO van PIA Group, en prof. dr. Niels van Nieuw Amerongen RA van Nyenrode Business Universiteit bespreken de impact die AI heeft op accountancy. Ze zien vijf verschuivingen.

1. Van gestructureerde financiële data naar een veel bredere informatiebasis

“Wat de grootste verandering natuurlijk is, is dat je niet enkel meer met gestructureerde data werkt.” - Prof. dr. Niels van Nieuw Amerongen RA

Accountancy leunde voorheen vooral op gestructureerde data. Maar door AI komen documenten zoals contracten, notulen, toelichtingen en andere rijke informatiebronnen steeds centraler te staan. Dat lijkt misschien een technisch detail, maar Van Nieuw Amerongen benoemt dat als de grootste verandering die hij vandaag ziet. Niet omdat cijfers minder belangrijk worden, maar omdat de informatieomgeving veel rijker is geworden.

In de afgelopen twee decennia waren er ook al geavanceerde vormen van data-analyse waarmee accountants veel konden. Het verschil zit nu vooral in de breedte en toegankelijkheid: de manier waarop rijke bronnen sneller en directer onderdeel worden van het werkproces.

2. Van uitvoeren naar oordeelsvorming (met AI als meedenker)

Met AI verandert de rol van de accountant: minder puur uitvoerend, meer sturend en controlerend.

In accountancy is het werk nooit uitsluitend cijfermatig geweest. Achter financiële uitkomsten zitten interpretaties, fiscale afwegingen, risicoanalyses, regelgeving en context. Onderdelen die vooral door mensen werden gedaan. 

Nu kan technologie daar in toenemende mate in ondersteunen. AI kan documenten verwerken, inzichten structureren, formats genereren en informatie op een manier teruggeven die voor professionals direct bruikbaar is. 

Dit betekent dat AI niet alleen uitvoerend werk over neemt, het beïnvloedt ook delen van het denkproces. Het gevolg is dat daarmee de plaats verandert waar risico’s ontstaan en waar professionals hun aandacht op moeten richten. Mensen moeten begrijpen hoe ze met de output omgaan, welke kaders gelden – ook de juridische en ethische - en waar hun eigen verantwoordelijkheid begint.

3. Schaal zorgt voor concurrentiekracht

Niet ieder kantoor kan in hetzelfde tempo profiteren van technologische ontwikkelingen. Schaal is cruciaal. 

Schalck bevestigt dat direct vanuit de praktijk. Een investering in technologie loont pas echt wanneer die op grote schaal inzetbaar is. Binnen PIA Group betekent dat dat een ontwikkeling, wanneer die eenmaal is gebouwd, direct relevant kan zijn voor ongeveer 1.500 accountants – controleurs en samenstellers - in Nederland. Voor een kleiner kantoor ligt dat anders. Daar moet een vergelijkbare investering worden terugverdiend met een veel kleinere groep gebruikers. 

“Als wij één keer iets bouwen, is het van toepassing op bijna 1.500 accountants en auditors. Als je ergens met vijftig werkt, dan draait die businesscase niet meer rond.” - Arno Schalck 

Volgens Schalck geldt dat niet alleen voor tooling, maar ook voor alles wat daaromheen moet worden ingericht: compliance, methodologie, kwaliteitskaders en specialistische ondersteuning.

4. Inhoud belangrijker dan proces

Van Nieuw Amerongen wijst erop dat grotere organisaties vaak al een meer gestructureerde manier van werken hebben ontwikkeld. Juist nu wordt dat belangrijker. AI is namelijk geen enkelvoudige toepassing, maar een verzameling van verschillende vormen en mogelijkheden. Zonder heldere kaders kan dat leiden tot versnippering: verschillende tools, verschillende werkwijzen en uiteindelijk ook verschillen in kwaliteitsniveau tussen individuele professionals. 

Voor organisaties wordt het daarom essentieel om niet alleen technologie toe te voegen, maar ook een kwalitatieve manier van denken en toepassen te ontwikkelen. Dat raakt aan de kern van professionalisering: hoe zorg je ervoor dat mensen niet alleen dezelfde processtappen volgen, maar ook vanuit vergelijkbare kaders naar risico’s en kwaliteit kijken?

Juist daar ziet Schalck een nieuw verschil tussen klassieke automatisering en AI. In het verleden kon een organisatie processen standaardiseren: dezelfde stappen, dezelfde formulieren, dezelfde workflow. Maar de inhoudelijke redenering daarachter bleef grotendeels impliciet. Met AI ontstaat volgens hem de mogelijkheid om ook die laag beter zichtbaar en toetsbaar te maken. 

“Je kan vragen van je mensen: doe dezelfde stappen, doorloop dezelfde stappen. Maar de inhoud en de redenering kon je niet mee ondersteunen vanuit technologie. Nu kunnen we daar met AI toch wel weer een laag bovenop gaan leggen.” - Arno Schalck

5. Klantverwachtingen en de markt veranderen mee

Technologie verandert niet alleen het werk, maar ook de economische logica eromheen. Sneller, beter en goedkoper als nieuwe norm.

Van Nieuw Amerongen stelt dat klanten op termijn andere snelheids- en kwaliteitsstandaarden gaan verwachten. Schalck vult aan dat zij minder begrip zullen hebben voor beperkingen die vroeger als vanzelfsprekend golden.

Waar vroeger tijdsdruk of beperkte zichtbaarheid onderdeel waren van het vak, groeit nu de verwachting dat technologie wordt ingezet om die beperkingen te verkleinen. Simpel gezegd: het wordt moeilijker om achteraf te verdedigen dat iets niet is gezien. Dat betekent niet dat accountants ineens alles foutloos moeten doen. Wel dat de norm verschuift. Bovendien komt het verdienmodel onder druk te staan. Als klanten aannemen dat technologie werk versnelt, rijst automatisch de vraag of de rekening dan omlaag zou kunnen. Beide gesprekspartners erkennen dat dit een reëel spanningsveld is.

Conclusie: nieuwe spelregels voor een nieuw vak

Wat het gesprek vooral blootlegt, is dat AI in accountancy niet op één niveau ingrijpt. De verandering speelt tegelijkertijd in informatie, in methodologie, in organisatiekracht en in marktverwachting. Dat maakt het onderwerp complex en urgent.

De traditionele accountancywereld was sterk ingericht rond schaarste: beperkte tijd, beperkte zichtbaarheid, beperkte mogelijkheden om alle informatie op dezelfde diepte te analyseren. AI verandert dit fundamenteel. 

Daardoor komen ook de onderliggende keuzes opnieuw op tafel: wat controleer je, hoe diep ga je, wat laat je aan technologie over en waar moet de mens juist nadrukkelijk in beeld blijven? 

Voor Schalck en Van Nieuw Amerongen is duidelijk dat hier geen eenvoudige blauwdruk voor bestaat. Wel is duidelijk dat praktijk en wetenschap elkaar harder nodig hebben dan ooit.

Een uitgebreide versie van dit artikel lees je op de website van PIA Group.