ESG als driver voor het creëren van businesswaarde

Wat gebeurt er met ESG nu regelgeving wordt afgezwakt? Voor zeven organisaties is het geen aanleiding om te stoppen. Zij kiezen ervoor om ESG strategisch te verankeren in hun business. In een onderzoeksprogramma van Nyenrode Business Universiteit onderzochten zij hoe ESG, digitalisering en systeemdenken samen kunnen leiden tot concrete waardecreatie op de lange termijn. “ESG wordt pas echt interessant als het niet meer over compliance gaat, maar over keuzes die ertoe doen.”

De introductie van de EU Omnibus-regelgeving in 2025 zorgde bij veel organisaties voor een merkbare verschuiving. Minder regelgeving betekent in de praktijk vaak: minder aandacht voor ESG (Environmental, Social en Governance). Toch geldt dat niet voor iedereen. Een groeiende groep organisaties kijkt juist verder dan compliance en ziet ESG als een strategische kans om meer businesswaarde te creëren.

“We zien dat organisaties die ESG alleen benaderen als een verplichting, stilvallen zodra de druk afneemt,” zegt prof. dr. Albert Plugge, betrokken bij het ESG-onderzoeksprogramma. “Maar de organisaties die wij in dit programma begeleidden, stelden een andere vraag: hoe kan ESG ons helpen om toekomstbestendig te blijven?”

Van verplichting naar strategisch vraagstuk

Het ESG-onderzoeksprogramma, opgezet door Plugge en dr. Diane Zandee, bracht zeven uiteenlopende organisaties samen: een mix van publieke en private partijen, variërend van gemeenten tot financiële en zakelijke dienstverleners.

Daarbij stond één uitgangspunt centraal: ESG en businessstrategie zijn geen gescheiden werelden. Integendeel. In combinatie met digitalisering en systeemdenken kunnen ze elkaar juist versterken.

“ESG wordt vaak gezien als iets ‘naast’ de business,” aldus Plugge. “Wij hebben juist onderzocht wat er gebeurt als je ESG beschouwt als een integraal onderdeel van je strategische keuzes.”

Het programma liep van februari tot en met december 2025 en bestond uit negen intensieve dagen op Nyenrode, aangevuld met vier individuele workshops per deelnemende organisatie. In de ochtenden stonden wetenschappelijke en praktische inzichten centraal, ’s middags werkten de deelnemers aan hun casus.

Het begint met één scherp dilemma

‘Langetermijnwaardecreatie’ is een nogal abstract begrip. Daarom begon het programma met het formuleren van een concreet ESG-dilemma per organisatie. Een vraag die raakt aan de dagelijkse praktijk én aan de strategische koers.

Een goed voorbeeld is Gemeente Amsterdam. Zij startten het programma met de vraag hoe zij hun ICT-strategie structureel konden verduurzamen. Digitalisering is onmisbaar voor de stad, maar brengt ook een groeiende ecologische impact met zich mee.

Plugge: “Dat dilemma leidde tot concrete keuzes: van architectuurprincipes en datareductie tot beleid rond duurzame AI, CO₂-impactmetingen en bewuste inkoop, waaronder een fairphone-only beleid. ESG werd zo geen extra laag, maar een richtinggevend principe voor bestaande strategische beslissingen.”

Wat onderzoekers het meest verraste

Hoewel de dilemma’s per organisatie verschilden, kwamen gedurende het jaar een aantal opvallende inzichten steeds terug. Voor Plugge en Zandee was vooral duidelijk dat succes met ESG minder zit in modellen of frameworks, en veel meer in leiderschap, mindset en keuzes.

Denken voor de lange termijn vraagt lef

De deelnemende organisaties bleken bereid te investeren zonder directe opbrengst. Innovatie kost tijd, en de baten volgen vaak pas later. “Langetermijndenken werd nergens gebruikt als excuus om niets te doen,” zegt Plugge. “Integendeel: organisaties maakten heel bewuste keuzes, juist omdat ze weten dat die uiteindelijk vanzelf gaan renderen.”

Topsteun is geen luxe, maar randvoorwaarde

Een tweede inzicht: zonder steun van de top komt ESG niet verder dan goede intenties. “De steun van bestuur en directie was bij alle succesvolle cases een absolute must,” aldus Plugge. “Zonder dat commitment blijft ESG iets van enthousiaste individuen, en niet van de organisatie.”

Omdenken maakt het verschil

In plaats van ESG te benaderen als beperking, zagen deelnemers het steeds vaker als versterker van hun businessstrategie. “Belangrijk voor het succes is dat de vraag verschuift van ‘hoe voldoen we?’ naar ‘hoe kan dit ons helpen om betere producten, diensten en samenwerkingen te ontwikkelen?’”

Intrinsieke motivatie versnelt verandering

Opvallend was ook de mindset van de deelnemers zelf. Zij waren intrinsiek gemotiveerd en benaderden ESG vanuit mogelijkheden. “De energie zat bij mensen die dachten: wat kan wél? Die positieve mindset helpt enorm.”

Systeemdenken blijkt geen theorie

Een belangrijke aanname vooraf was dat het denken in ecosystemen een randvoorwaarde is voor succes. Die aanname hebben de onderzoekers kunnen bevestigen.

Samenwerkingen ontstonden niet alleen binnen de organisaties, maar ook ertussen. Zo deelden Gemeente Groningen en Gemeente Amsterdam kennis en ervaring, en werkten SeerderDeBoer en Nieman Groep samen rond de impact van ESG op zorgvastgoed.

Van inzicht naar impact: concrete oplossingen

Het programma resulteerde in tastbare uitkomsten, elk geworteld in het oorspronkelijke dilemma:

• Unigarant ontwikkelde een duurzame woonverzekering, in samenwerking met ketenpartners. De pilot start in Q1 2026.
• Gemeente Groningen realiseerde een ESG Living Lab, gericht op het zichtbaar maken van CO₂-reductie, afvalvermindering en het creëren van werk-leerplaatsen.
• Gemeente Amsterdam vertaalde duurzame digitalisering naar beleid en concrete ICT-toepassingen.
• Sogeti integreerde ESG in de bedrijfsstrategie en ontwikkelde een marktpropositie rond de inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt binnen ICT-leveringsketens.
• Nieman Groep startte een onderzoeksagenda rond hittestress en ontwikkelde een Klimaatscan, met pilots vanaf Q1 2026.
• SeerderDeBoer ontwikkelde samen met zorgpartners een hybride zorgpad voor hartfalen.
• A.A.S. Schadeherstel implementeerde luchtdrogende lakken, met lagere CO₂-uitstoot en energieverbruik als resultaat.

ESG als strategische keuze

De belangrijkste conclusie van het onderzoeksprogramma is volgens Plugge helder: “Organisaties die ESG integreren met hun businessstrategie zijn in staat concrete waarde te creëren voor hun klanten en de maatschappij. Zeker als ze daarbij ondersteund worden door wetenschappelijke inzichten, digitale keuzes en slimme samenwerkingen in ecosystemen. Zo kunnen zij relevant blijven in een snel veranderende wereld.”