Wat AI niet kan vervangen: het oordeel van de fiscalist

Kunstmatige intelligentie ontwikkelt zich razendsnel. Taken die tot voor kort veel tijd en specialistische kennis vroegen, kunnen steeds vaker deels of volledig door AI worden uitgevoerd. Voor de fiscale praktijk roept dat een belangrijke vraag op: wat blijft de rol van de fiscalist wanneer technologie steeds meer werk overneemt? Tijdens een conferentie over AI in de fiscaliteit, georganiseerd door de Belastingdienst, stond precies die vraag centraal. Wetenschappers, fiscalisten, beleidsmakers en vertegenwoordigers van organisaties als PwC, NN Group, de Belastingdienst, de rechtspraak en de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs gingen met elkaar in gesprek over de toekomst van het vak.

Mijn conclusie? De fiscaliteit verdwijnt niet door AI. Maar het vak verandert wel fundamenteel.

Van kenniswerker naar strategisch adviseur

AI kan steeds beter fiscale analyses uitvoeren, documenten opstellen en routinematige werkzaamheden automatiseren. Daarmee verschuift de waarde van de fiscalist. Waar fiscale professionals traditioneel werden gewaardeerd om hun kennis van wet- en regelgeving, komt de nadruk steeds meer te liggen op iets wat technologie niet zomaar kan vervangen: professioneel oordeel.

De fiscalist van de toekomst onderscheidt zich niet alleen door te weten wat de regels zijn, maar vooral door te beoordelen hoe die regels moeten worden toegepast. Door belangen af te wegen. Door risico's te signaleren. Door verantwoordelijkheid te nemen wanneer er geen eenduidig antwoord bestaat. Niet de berekening, maar de afweging wordt de kern van het vak.

Een toekomst waarin mens en AI samenwerken

Hoe de fiscale praktijk er over tien jaar precies uitziet, weet niemand. Toch tekenen de eerste contouren zich al af. Steeds vaker zullen AI-systemen namens ondernemers, adviseurs en de Belastingdienst informatie uitwisselen, analyses uitvoeren en standaardprocessen afhandelen. Dat betekent niet dat de fiscalist buitenspel komt te staan. Integendeel. Juist in een omgeving waarin veel processen geautomatiseerd zijn, groeit de behoefte aan professionals die overzicht houden, context bieden en de bredere gevolgen van fiscale keuzes kunnen beoordelen. Wanneer wetgeving voor meerdere interpretaties vatbaar is, wanneer belangen botsen of wanneer maatschappelijke gevolgen een rol spelen, blijft menselijke expertise onmisbaar.

Waarom vertrouwen belangrijker wordt dan ooit

Fiscale vraagstukken gaan zelden alleen over cijfers. Ze raken ook ondernemerschap, governance, reputatie en maatschappelijke verantwoordelijkheid. Daarom blijft vertrouwen een cruciale factor. Organisaties hebben behoefte aan adviseurs die niet alleen begrijpen wat juridisch of financieel mogelijk is, maar ook kunnen beoordelen wat verstandig en verantwoord is. De fiscalist ontwikkelt zich daarmee steeds meer tot trusted advisor: een professional die complexe vraagstukken in perspectief plaatst en organisaties helpt weloverwogen keuzes te maken.

Wat betekent dit voor jouw carrière?

Werk je in finance, accounting, controlling, consultancy of een andere financiële functie? Dan krijg je waarschijnlijk steeds vaker te maken met fiscale vraagstukken. Tegelijkertijd neemt de impact van technologie op financiële besluitvorming snel toe. Dat vraagt om meer dan kennis van processen en systemen. Het vraagt om inzicht in fiscale wetgeving, begrip van de maatschappelijke context en het vermogen om onderbouwde keuzes te maken. Juist die combinatie maakt fiscale expertise aantrekkelijk voor professionals die hun rol willen verbreden en strategischer willen opereren.

De fiscalist van morgen opleiden

De veranderingen in het vak vragen ook om een andere manier van opleiden. Binnen de deeltijdmasters Fiscaal Recht en Fiscale Economie van Nyenrode staat daarom niet alleen vakinhoud centraal. Studenten bouwen een stevig fiscaal fundament, maar ontwikkelen tegelijkertijd inzicht in technologische ontwikkelingen zoals AI en de impact daarvan op het werkveld. Daarnaast krijgen ondernemerschap, leiderschap en maatschappelijke verantwoordelijkheid een belangrijke plaats binnen het curriculum. Want de fiscale professional van morgen moet niet alleen weten wat kan, maar ook kunnen beoordelen wat wenselijk is.

De echte vraag voor de toekomst

Misschien is de belangrijkste vraag niet hoe intelligent AI wordt. De echte vraag is wie de verantwoordelijkheid neemt wanneer technologie haar grenzen bereikt. In een wereld waarin AI steeds meer fiscale werkzaamheden ondersteunt, ligt de onderscheidende waarde van de fiscalist in iets menselijks: oordeel, vertrouwen en verantwoordelijkheid. Voor professionals die een leidende rol willen spelen in die nieuwe werkelijkheid, kan een deeltijdmaster in Fiscaal Recht of Fiscale Economie een volgende stap zijn. Niet omdat AI fiscale kennis minder relevant maakt, maar juist omdat de behoefte aan professionals die die kennis kunnen toepassen, interpreteren en vertalen groter wordt dan ooit.

Marcel Snippe, Hoogleraar & Academisch verantwoordelijke voor de opleidingen Fiscaal Recht en Fiscale Economie, Nyenrode Business Universiteit