De vraag voor bestuurders is niet langer óf geopolitiek invloed heeft op hun organisatie, maar hoe zij daarmee omgaan. Economische veiligheid, strategische autonomie, technologische concurrentie en internationale afhankelijkheden zijn onderwerpen geworden die rechtstreeks thuishoren in de boardroom.
Tijdens de inspiratiesessie ‘Leading in a new geopolitical reality’ bracht Nyenrode Business Universiteit bestuurders, wetenschappers en experts samen om deze realiteit te duiden. De bijdragen van prof. dr. Rob de Wijk en prof. dr. Jeroen Veldman maakten duidelijk dat geopolitiek niet langer een externe factor is, maar een integraal onderdeel van strategische besluitvorming.
Micky Adriaansens, bestuursvoorzitter van Nyenrode, opende de bijeenkomst met een verwijzing naar de 750-jarige geschiedenis van het landgoed van Nyenrode. Het lijkt soms alsof er in de afgelopen jaren meer veranderingen hebben plaatsgevonden dan in al die eeuwen daarvoor. Bestuurders moeten zich daartoe verhouden.
Van globalisering naar een wereld van blokken
Rob de Wijk trapte het inhoudelijke programma af met een analyse van de verschuivende mondiale machtsverhoudingen. Volgens hem bevinden we ons midden in een geopolitieke transitie waarin economische, technologische en politieke ontwikkelingen steeds sterker met elkaar verweven raken.
De opkomst van China, de toenemende concurrentie tussen grootmachten en de groeiende rol van technologie veranderen de context en spelregels voor organisaties. De Wijk stelde dat bestuurders zich moeten voorbereiden op een wereld waarin permanente crises, geopolitieke spanningen en onzekerheid eerder de norm zijn dan de uitzondering.
Tegelijkertijd ziet hij dat de geglobaliseerde wereld steeds verder uiteenvalt in economische en politieke blokken. Handel, investeringen en samenwerking worden vaker beïnvloed door geopolitieke overwegingen. Dat vraagt van organisaties een andere manier van denken over markten, partnerschappen en internationale afhankelijkheden.
Weerbaarheid wordt belangrijker dan efficiëntie
Een van de meest zichtbare gevolgen van deze ontwikkeling is de toenemende kwetsbaarheid van mondiale toeleveringsketens en handelsstromen.
Waar organisaties jarenlang konden optimaliseren op efficiëntie, worden zij nu geconfronteerd met nieuwe risico's rond grondstoffen, technologie, energievoorziening en internationale handelsstromen. Volgens De Wijk is ‘just in time’ daardoor een risico geworden, de focus moet van maximale efficiëntie naar strategische weerbaarheid.
Daarbij plaatste hij kanttekeningen bij de Europese ambitie van strategische autonomie. Volledige onafhankelijkheid is volgens hem voor Europa niet mogelijk, gezien de grondstoffen die niet in Europa te vinden zijn. De uitdaging ligt eerder in het verminderen van kwetsbaarheden en het beheersen van risico's.
Adaptiviteit als concurrentievoordeel
Ondanks de complexe ontwikkelingen eindigde De Wijk met een positieve boodschap. Organisaties die de geopolitieke realiteit onder ogen zien, kunnen hun concurrentiepositie juist versterken.
Daarbij verwees hij naar het principe van adaptiviteit: niet de sterkste overleeft, maar degene die zich het snelst weet aan te passen aan veranderende omstandigheden. Voor bestuurders betekent dit dat geopolitieke due diligence een steeds belangrijker onderdeel wordt van strategische besluitvorming.
Wat betekenen de geopolitieke ontwikkelingen voor corporate governance?
Waar De Wijk de geopolitieke context schetste, richtte Jeroen Veldman zich op de bestuurlijke consequenties.
Volgens Veldman zijn geopolitieke vraagstukken inmiddels een vast onderdeel van de boardroomagenda. De internationale omgeving waarin organisaties opereren wordt complexer en verschillen tussen economische blokken nemen toe.
De periode waarin bedrijven zich grotendeels konden bewegen binnen één dominante internationale orde loopt volgens hem ten einde. Organisaties krijgen steeds vaker te maken met uiteenlopende regelgeving, verschillende governance-opvattingen en veranderende verhoudingen tussen markten en overheden.
Dat vraagt om nieuwe bestuurlijke afwegingen over thema’s als nationaliteit van bestuurders, ondernemingen en aandeelhouders, supply chains en de wijze waarop invulling gegeven wordt aan ideeën over goede corporate governance.
Een Europe first-benadering
Veldman pleitte daarom voor een Europe first-strategie. Niet als vorm van protectionisme, maar als uitgangspunt om vanuit Europese kracht en waarden naar de wereld te kijken.
Volgens hem moeten organisaties zich pragmatisch aanpassen aan een veranderende wereldorde, terwijl zij tegelijkertijd blijven bouwen op principes die de Europese traditie van corporate governance kenmerken, zoals langetermijndenken, verantwoord bestuur en maatschappelijke verantwoordelijkheid.
Juist in een wereld waarin economische en geopolitieke belangen steeds vaker door elkaar lopen, kunnen deze waarden volgens hem richting geven aan strategische keuzes en het sterk houden van Europese instituties.
Scenario's bouwen, niet voorspellen
Tijdens de afsluitende discussie kwam de vraag aan bod hoe bestuurders moeten omgaan met de toenemende onzekerheid.
Veldman benadrukte het belang van scenario-denken. Organisaties moeten nadenken over mogelijke ontwikkelingen op langere termijn. Door verschillende scenario's uit te werken en daar opties op te ontwikkelen ontstaat meer handelingsperspectief wanneer omstandigheden veranderen.
De Wijk waarschuwde juist voor de illusie van voorspellen. Geopolitieke ontwikkelingen zijn volgens hem vergelijkbaar met klimaatpatronen: ze laten zien welke richting de wereld op beweegt, maar niet welke gebeurtenissen zich op korte termijn precies zullen voordoen.
Zijn advies aan bestuurders: wees voorbereid op verschillende uitkomsten. Zorg ervoor dat ontwikkelingen je kunnen verbazen, maar niet verrassen.
Geopolitiek is leiderschap
De bijeenkomst maakte duidelijk dat geopolitiek niet langer een onderwerp aan de rand van de organisatie is. Vraagstukken rond economische veiligheid, technologie, internationale afhankelijkheden en strategische autonomie raken steeds directer aan ondernemingsbestuur.
Voor bestuurders en toezichthouders betekent dit dat geopolitieke ontwikkelingen niet alleen moeten worden gevolgd, maar actief moeten worden meegenomen in strategie, governance en leiderschap.
Juist daarom groeit de behoefte aan kennis, onderwijsprogramma’s en onderzoek op het snijvlak van geopolitiek en business, een thema dat de komende jaren alleen maar belangrijker wordt.
Besturen in een wereld van geopolitieke en technologische verandering
Geopolitieke en AI veranderen fundamenteel hoe organisaties worden geleid. Dat vraagt om nieuwe perspectieven, strategische inzichten en het vermogen om te navigeren in een wereld vol onzekerheid.
Nyenrode biedt Board & Governance-programma's die bestuurders helpen deze ontwikkelingen te duiden en te vertalen naar handelingsperspectief voor hun organisatie. Zoals:
Ook biedt Nyenrode maatwerkprogramma's die zijn toegespitst op het oplossen van strategische vraagstukken van jouw organisatie.