Als aandeelhouders elkaar bestrijden, bestuurders geen besluiten meer nemen en familieleden binnen een bedrijf al jaren niet meer met elkaar praten, komt de Ondernemingskamer in beeld. Drie ervaren OK-functionarissen over conflict, governance en de kunst van het herstellen van vertrouwen. ‘Een familieruzie lossen wij niet op, een zakelijk conflict meestal wel.’
Ze worden ingevlogen wanneer ondernemingen volledig zijn vastgelopen: als bestuurder, commissaris of beheerder van aandelen. Ze treffen bedrijven waar broers elkaar niet meer spreken, founders die elkaar het licht in de ogen niet gunnen en organisaties waar jarenlang geen besluiten meer zijn genomen. Toch draait hun werk zelden om juridische fijnslijperij. Veel vaker gaat het om vertrouwen, erkenning en het herstellen van bestuurlijke verhoudingen. Voor deze rondetafel ging Vincent Moolenaar, business director board & governance van Nyenrode Business Universiteit en tevens raad-plaatsvervanger bij de Ondernemingskamer, in gesprek met drie ervaren ‘OK-functionarissen’: Barbara van Hussen, Job van der Have en John Jaakke. In de Ridderzaal van Nyenrode spreken zij over conflict, governance, wantrouwen, persoonlijke aanvallen en de voldoening van het weer op de rails krijgen van vastgelopen organisaties. ‘Je weet één ding zeker als je wordt gebeld: er is rotzooi.’
Wat is meestal de kern van een conflict waar je op wordt gezet?
Van der Have: ‘Dat mensen niet meer met elkaar praten. Vaak al jaren niet. Er zijn oordelen en vooroordelen ontstaan. Alles wat gebeurt, wordt geïnterpreteerd vanuit het eigen frame. Dan komen de advocaten erbij en worden de standpunten nog verder aangescherpt. Uiteindelijk belanden kwesties bij de Ondernemingskamer. Het bijzondere is dat je soms anderhalf uur met iemand zit en dat die persoon na afloop zegt: “Wat was dit een fijn gesprek.” En dan heb je eigenlijk alleen maar een paar vragen gesteld. Dat laat zien hoe weinig er nog écht geluisterd werd. Uiteindelijk draait het om vertrouwen winnen. Van beide partijen. En dat vertrouwen behouden. Dat is misschien wel het moeilijkste onderdeel van het vak.’
Jaakke: ‘Soms is er gewoon een zakelijk geschil tussen verstandige mensen die iets anders willen. Maar niet altijd. Als je de spade wat dieper de grond in steekt, dan zie je vaak heel veel emoties. Meestal gaat het uiteindelijk om erkenning. Of beter gezegd: het gebrek eraan. In familiebedrijven zie je dat voortdurend. Een vader die de ene zoon wel iets gunt en de andere niet. Degene die ceo wordt tegenover degene die wordt gepasseerd. Of twee founders. Ik herinner me iemand die zei: “Ik zit hier elke ochtend om half acht en hij komt om half tien aanrijden in zijn BMW X5.” Dan gaat het helemaal niet over die BMW. Het gaat over scheve verhoudingen. Over erkenning. En iedereen blijft hangen in zijn eigen gelijk en werkelijkheid.’ Van Hussen: ‘Veel partijen zijn gewoon ooit met een prachtig idee aan hun onderneming begonnen. Met de beste bedoelingen. Alleen blijkt de werkelijkheid weerbarstiger dan gedacht; en ontstaat gedoe over de strategie, over de koers. En dan gaat het schuren. Vaak gaat het om succesvolle bedrijven, bedrijven waar geld wordt verdiend, maar waar nooit goed is nagedacht over governance, rollen of strategie.’
Is een gebrekkige governance niet meteen de kern van veel conflicten?
Van der Have: ‘Zeker bij kleinere ondernemingen en familiebedrijven zie je dat vaak. Daar wordt governance nog weleens gezien als iets voor grote beursfondsen.’
Jaakke: ‘Veel ondernemingen hebben helemaal geen toezicht. Ik heb ooit een zaak gehad waarin de raad van commissarissen uit één persoon bestond. Dat zegt eigenlijk alles. Een goede governancestructuur functioneert als kreukelzone. Die vangt spanningen op voordat ze tot een botsing leiden. Als die ontbreekt, krijg je meteen: boem, pats, conflict.’
Van Hussen: ‘En als er al een raad van commissarissen is, zitten daar vaak geen werkelijk onafhankelijke mensen in, maar de spreekwoordelijke oud-huisarts, de notaris, de fiscalist. Die hebben een soort erebaan, verrichten een vriendendienst. Dan denk ik weleens: jullie begrijpen totaal niet waar dit over gaat.’
Er komt een moment dat jullie worden benaderd door de Ondernemingskamer. Wat krijg je dan te horen over zo'n zaak?
Van der Have: ‘De eerste vraag is meestal heel simpel: “Heb je tijd?” Daarna wordt gekeken of er geen belangenconflict is. Soms word je gevraagd als bestuurder, soms als commissaris, soms als aandeelbeheerder. Dat hangt af van waar het probleem zit. Uiteindelijk draait het altijd om hetzelfde: er moeten weer besluiten genomen kunnen worden. En juist dat ontbreekt vaak. Je komt binnen in een situatie waarin al heel lang niets meer besloten wordt. Als je “ja” zegt, krijg je een beschikking toegestuurd en ga je lezen. Je weet op dat moment maar één ding zeker: er is rotzooi. Hoe groot die rotzooi precies is, weet je nog niet. Ik rijd altijd razend nieuwsgierig naar die eerste afspraak.’
Van Hussen: ‘Wij zijn allemaal mensen die een beetje “aan” gaan van rotzooi. Waar rotzooi is, kun je opruimen, structuur aanbrengen en orde scheppen. Zelf heb ik een lichte voorkeur voor de rol van bestuurder of commissaris. Dan kun je echt verschil maken.’
Jaakke: ‘Het is spannend. En dat maakt het ook aantrekkelijk. Ik herinner me dat ik een keer gebeld werd op 23 december om half tien ’s avonds. De Ondernemingskamer vroeg of ik vóór 1 januari een zaak kon oplossen. Zeven dagen, met Kerstmis ertussen. Het ging over een sponsorcontract in de paardensport. Meer wist ik eigenlijk niet toen ik ja zei.’
Hoe begin je aan een zaak?
Jaakke: ‘Blanco. Dat is misschien wel de belangrijkste les. Opletten dat je niet te snel denkt dat je weet hoe het zit. De werkelijkheid blijkt altijd anders dan je denkt. Het is als het schilderij van Magritte, van die pijp: Ceci n’est pas une pipe. Dingen zijn zelden wat ze op het eerste gezicht lijken.’
Van Hussen: ‘Ik lees ook niet eerst alle dossiers. Ik ga liever eerst praten. Het probleem is dat iedereen zich al heeft ingegraven in zijn eigen schuttersputje. Met helm op, takken erin gestoken. En dan moet jij ze daar weer uit zien te krijgen. Ik praat liever niet in eerste instantie met de advocaten. Mijn ervaring is dat die niet altijd behulpzaam zijn.’
Jaakke: ‘Precies. Ik ga ook niet eindeloos met advocaten corresponderen. Je kunt een onderneming niet besturen met Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in je hand.’
Van der Have: ‘Het eerste wat je doet, is kijken hoe het met het bedrijf gaat. Dan ben je een soort interim-manager. Er moeten in die eerste periode wel of niet beslissingen worden genomen. Zo’n onderneming lijdt vaak al jaren aan een gebrek aan besluitvorming. Belangrijke besluiten zijn blijven liggen. Terwijl je die zaken oppakt, ontstaat langzaam een beeld van wat er werkelijk aan de hand is.’
Van Hussen: ‘Die eerste paar maanden ben je vaak bezig met rust brengen, de bedrijfsvoering strak krijgen, heel vaak achterstallig onderhoud. Doordat je in die periode vooral daarop bent gefocust, worden het conflict en de impact ervan langzaam maar zeker duidelijk.’
Jaakke: ‘Ik maak vanaf het begin ook helder dat ik er voor de onderneming zit. Niet om een familieruzie op te lossen. Daarvoor moet u ergens anders zijn. Ik zeg vaak ook iets anders: “Ik ben hier nu de baas.” Niet omdat ik dictator wil spelen. Maar omdat medewerkers soms jarenlang hebben geleden onder het ontbreken van leiderschap en beslissingen die niet genomen worden. Mensen hebben behoefte aan duidelijkheid en die krijgen ze van mij.’
Jullie komen in heel verschillende sectoren terecht. Is dat ingewikkeld?
Van der Have: ‘Nee. Je wordt niet benoemd vanwege inhoudelijke expertise.’
Jaakke: ‘De meeste problemen lijken verrassend veel op elkaar. Bij een geschil in een paardensportbedrijf kreeg ik voortdurend de vraag of ik wel verstand had van paarden. Dan zei ik: als het probleem bij de paarden lag, hadden jullie een dierenarts moeten bellen. Ik kom hier voor andere problemen binnen en daar weet ik toevallig wel iets van.’
Van Hussen: ‘Wij zijn allemaal gewend om snel tot de kern te komen. Natuurlijk huur je soms specialisten in. Bij nieuwsplatform L1 hebben we iemand betrokken die verstand had van journalistieke codes. In de agrarische sector kun je iemand nodig hebben die alles weet van stikstof of quota.’
Je hoort steeds vaker over verruwing in de maatschappij. Merken jullie dat ook in jullie zaken?
Van Hussen: ‘Absoluut. De samenleving verruwt. Dus dat geldt ook voor de setting waar wij in opereren. Je ziet heel veel emoties. Huilende mensen. Schreeuwen. Jammeren. Het aantal vijftigplussers dat huilend aan tafel zit, is werkelijk ontelbaar. Op een gegeven moment word je wel een beetje immuun voor al dat gejammer. Huilen lost immers niks op.’
Van der Have: ‘Mijn ervaring is dat het conflictueuzer wordt. Je komt op straat steeds meer verwarde, gekke mensen tegen. En dat geldt ook voor de bestuurskamer. Bedreigingen, intimidatie – we kennen allemaal voorbeelden. Het woord narcist valt tegenwoordig heel vaak. Of dat terecht is weet ik niet. Veel ondernemers hebben een bedrijf groot gemaakt en denken vervolgens dat ze over water kunnen lopen.’
Jaakke: ‘Ik heb meegemaakt dat mensen me volgden. Dan kreeg ik te horen: gisteren was je daar, eergisteren daar. Dat bleek dan allemaal te kloppen. Ik was niet bang, maar prettig was het niet.’ Van Hussen: ‘Je komt soms in schimmige toestanden. Gekke mails die je ’s nachts ontvangt, intimidaties, personen waarvan je merkt dat zij zich op de grens van de boven- en onderwereld begeven. Je moet dan een rechte rug hebben. De koers van de vennootschap vasthouden. Dat is niet altijd makkelijk.’
Uit welke zaak heb je de meeste voldoening gehaald?
Van Hussen: ‘Vitesse. Zonder ingrijpen had die organisatie simpelweg niet meer bestaan, dan had Arnhem geen club voor betaald voetbal meer gehad. Ik vind het nog steeds leuk als ik op mijn telefoon zie dat onze geel-zwarte vrienden een wedstrijd hebben gewonnen. Ik denk vaak aan de fans.’
Van der Have: ‘Voor mij was dat een GGZ-instelling in Eindhoven. Bestuur weg, raad van toezicht weg. Binnen een jaar hadden we een nieuwe raad van bestuur en een nieuwe raad van toezicht, met steun van ondernemingsraad en cliëntenraad. Ik ben er deze zomer nog eens terug geweest. Alles draait nog steeds goed. Dat gaf veel voldoening.’
Jaakke: ‘Mijn mooiste zaak was een tapijtfabriek op de Bible Belt. Vader overleden en daarna de twee zoons knalhard tegenover elkaar. Een triest familieconflict. Ik werd tijdelijk bestuurder en heb daar bijna twee jaar gezeten. We hebben ongelooflijk veel kunnen doen. € 160 miljoen omzet, maar er was geen begroting. 370 werknemers, maar geen HR-afdeling. Uiteindelijk heb ik het bedrijf moeten verkopen. Ik heb nog steeds contact met de betrokkenen. Het is de mooiste zaak die ik heb gedaan. Op dat soort momenten besef je: de Ondernemingskamer is een prachtig instrument.’
Dit artikel is eerder gepubliceerd op Management Scope.nl. Lees het volledig interview hier.
Interview Vincent Moolenaar
Tekst Angelo van Leemput
Fotografie Gregor Servais
Tags
Gerelateerde opleidingen
-
De Nyenrode Commissarissencyclus
Startdatum: 6 januari 2027, 2 maart 2027 en 20 april 2027Taal:- Nederlands
Locatie:- Breukelen
Versterk je kennis, inzicht en handelingsperspectief als commissaris of toezichthouder.
Bekijk opleiding
-
New Board Program
Startdatum: 25 november 2026 (laatste plek beschikbaar) en 7 april 2027Taal:- Nederlands
Locatie:- Breukelen
De boardroom vraagt om meer dan ervaring. In een omgeving met toenemende druk, complexiteit en publieke aandacht wil je een governance-kompas dat staat — én de boardroom-vaardigheid om effectief te blijven onder spanning. In het New Board Program ontwikkel je jouw besluitvorming, stakeholderdialoog en constructieve tegenspraak, en vertaal je iedere module direct naar jouw praktijk.
Bekijk opleiding
-
Behaviour, Culture & Governance
Startdatum: 26 oktober 2026 (VOL) en 12 april 2027Taal:- Nederlands
Locatie:- Breukelen
Tijdens het Behaviour, Culture & Governance staan moderne dilemma’s rond wendbaarheid en verandervermogen van organisaties centraal. Hoe bouw je een gezonde organisatie met een gezond ecosysteem?
Bekijk opleiding
-
Government & Corporate Governance
Startdatum: 10 september 2026, 9 september 2027Taal:- Nederlands
Locatie:- Breukelen
Corporate governance opleiding voor bestuurders en professionals. Leer sturen in publieke en private organisaties. Bekijk deze MBA module.
Bekijk opleiding
-
Nyenrode Commissarissen Community
Startdatum: Meerdere startmomenten in 2026-2027Taal:- Nederlands
Locatie:- Breukelen
Membership voor alumni van de Nyenrode Commissarissencyclus. Sluit je aan bij de Nyenrode Commissarissen Community. Sinds 2018 hebben honderden alumni van de Commissarissencyclus zich al aangesloten. Word jij het volgende lid van onze community?
Bekijk opleiding
-
AI for Boards
Startdatum: 10 mei 2027Taal:- Nederlands
Locatie:- Breukelen
AI verandert hoe organisaties waarde creëren, werken, sturen en besluiten nemen. De vraag is hoe je daar als bestuurder strategisch op stuurt. In dit programma ontdek je wat AI concreet betekent voor jouw organisatie en rol als bestuurder of toezichthouder.
Bekijk opleiding