Hoe motiveer je medewerkers in een AI gedreven werkomgeving?

Kunstmatige intelligentie dringt in hoog tempo door tot organisaties. Van generatieve AI die teksten, analyses en voorstellen produceert tot algoritmes die besluitvorming ondersteunen; het werk verandert fundamenteel. De belofte is groot: hogere productiviteit, meer efficiëntie en betere resultaten. Maar de impact op medewerkers is minstens zo groot.  

Wat gebeurt er met het werkplezier, de motivatie en de professionele identiteit wanneer AI steeds meer taken overneemt?

Zelfconfiguratie in 3 bewegingen

Voor zijn promotieonderzoek bestudeerde Vlaminck hoe 82 kenniswerkers uit negen verschillende vakgebieden omgaan met de opkomst van generatieve AI. Professionals blijken drie dingen tegelijkertijd te doen als ze met AI worden geconfronteerd: ze omarmen AI, ze verzetten zich ertegen, én ze maken hun eigen regels. Vaak doen ze dit alle drie binnen één en hetzelfde gesprek.

Die drie bewegingen vormen samen wat Vlaminck zelfconfiguratie noemt: het actief herschrijven van je professionele identiteit in reactie op een technologie die steeds meer van je werk kan overnemen. 

Beweging 1: AI omarmen  

Veel professionals experimenteren actief met AI als denkpartner. Maar die omarming heeft ook een keerzijde: wanneer AI teleurstelt, voelt dat persoonlijk. Een deelnemer beschreef hoe ze in haar auto tegen ChatGPT zat te schreeuwen nadat het herhaaldelijk feitelijke fouten maakte.

Die teleurstelling onthult iets belangrijks: professionals benaderen AI vaak als een gelijkwaardige menselijke gesprekspartner, en raken gefrustreerd wanneer die verwachting niet wordt waargemaakt.

Beweging 2: AI afwijzen

Tegelijkertijd trekken professionals ook scherpe grenzen tussen zichzelf en AI. Sommige deelnemers spraken over schaamte en woede richting collega’s die AI gebruiken en dus het vakmanschap niet zelf doen. Eén jurist vertelde dat ze tegenwoordig blij wordt van taalfouten in teksten, omdat die bewijzen dat iemand het zelf heeft geprobeerd.

Wat professionals in dit soort momenten doen is niet zozeer AI beoordelen maar vooral de mens definiëren. Ze benadrukken wat de mens van AI onderscheidt: het langzaam denken, het doorworstelen van complexiteit, de trots op eigen inspanning.

Beweging 3: Eigen regels maken

Omdat beleid voor AI-gebruik vaak achterloopt op technologische ontwikkelingen, maken veel mensen hun eigen regels over wat is toegestaan. Ze maken een bewust onderscheid tussen taken die ze bereid zijn te delegeren (administratief werk, routinehandelingen, eerste concepten van e-mails) en taken die ze beschermen als onlosmakelijk onderdeel van hun vakmanschap: interpreteren, analyseren, kritisch denken.

Eén informaticus vatte het kernachtig samen: “Het denkproces moet bij mij blijven. Maar het arbeidsintensieve deel kan worden uitbesteed. De eindverantwoordelijkheid moet aan de menselijke kant liggen.”

Technologie die mensen versterkt   

Het onderzoek van Vlaminck sluit nauw aan bij Nyenrode’s visie op leiderschap en organisatieontwikkeling. Technologie is pas echt waardevol wanneer zij bijdraagt aan menselijk potentieel, verantwoordelijkheid en zingeving. In dat licht is motivatie geen bijproduct van innovatie, maar de motor ervan. 

“Wie met AI werkt, moet niet alleen weten wat de technologie kan,” besluit Vlaminck, “maar ook de ruimte houden om maker te blijven van zijn eigen werk.”

Dit onderzoek maakt deel uit van een breder onderzoeksprogramma dat nog loopt. De huidige resultaten vormen een eerste stap in een reeks onderzoeken waarin de impact van AI op eigenaarschap verder wordt onderzocht, ook op de langere termijn.