Waardeketens staan steeds meer onder druk. Noodzakelijke verduurzaming, geopolitieke spanningen, schaarste aan grondstoffen en regelgeving maken duidelijk: wie zijn keten niet kent, is kwetsbaar.
Toch worstelen veel organisaties met dezelfde vraag: hoe vertaal je ambities naar concrete verbeteringen in de keten? En waar in de keten maak je de meeste impact?
Deze vragen staan centraal in een nieuw onderzoek van Nyenrode Business Universiteit, uitgevoerd in opdracht van Topsector Logistiek. Het resultaat: een praktische methodiek die de duurzaamheidsimpact van producten door de hele keten inzichtelijk maakt. De kern: niet streven naar perfectie, maar inzicht krijgen in waar de grootste impact te maken is en daar gericht op sturen.
Waarom verduurzaming stokt
“Het stellen van ESG-doelstellingen, dat kan iedereen. Maar daadwerkelijk je product of dienst duurzamer maken, daarvan komt vaak maar weinig terecht,” stelt universitair hoofddocent Ingrid Koning.
Volgens Guido de Wit, programmamanager bij Topsector Logistiek, zit de uitdaging vooral in de vertaling naar de praktijk. “Veel bedrijven maken plannen voor verduurzaming, maar het omzetten naar wat je dan daadwerkelijk gaat doen op de werkvloer is ingewikkeld.”
Die kloof tussen ambitie en uitvoering wordt bovendien versterkt door hoe organisaties duurzaamheid hebben ingericht. “Het is vaak iets van een compliance office en niet van de werkvloer,” zegt hoogleraar supply chain management Jack van der Veen. “Daardoor ligt de focus al snel naar rapportage en verantwoording, in plaats van naar daadwerkelijke verbetering.”
Een methodiek die de keten centraal stelt
De onderzochte methodiek, SIVAA (Sustainability Impact Value Added Accounting), pakt dat probleem bij de kern aan. In plaats van te kijken naar losse organisaties, volgt de methode het product door de volledige keten; van grondstof tot eindgebruiker.
Per schakel wordt gekeken naar de ‘value added’: de toegevoegde waarde én de bijbehorende duurzaamheidsimpact. Door die stap voor stap inzichtelijk te maken, ontstaat een integraal beeld van de impact van het eindproduct.
De methodiek verschuift daarmee de focus van rapporteren naar sturen. Niet de vraag hoe compleet zijn onze data?, maar: waar kunnen we de grootste verbetering realiseren?
Cruciaal daarbij is dat perfectie geen vereiste is. “We streven niet naar perfecte data. Het gaar om inzicht in waar de grootste impact zit om natuurschade, waterverbruik en co2-uitstoot te verlagen”, aldus universitair hoofddocent Diane Zandee.
Van onderzoek naar toepasbare inzichten
Het Nyenrode-onderzoek richt zich op het valideren en verfijnen van deze methode, die een aantal praktische stappen volgt: van het in kaart brengen van de keten en het identificeren van de belangrijkste impactdrivers, tot het verzamelen van data en het bepalen waar verbetering het meeste effect heeft.
Een van de belangrijkste inzichten: beginnen is belangrijker dan volledigheid. Koning maakt het praktisch: “Je kunt vandaag al beginnen, bij wijze van spreken op de achterkant van een bierviltje. Breng de keten globaal in beeld. Vul per onderdeel de beschikbare data in en ga vervolgens in gesprek met leveranciers.”
Dat gesprek in de keten is essentieel en vraagt volgens Zandee om nieuwe vormen van samenwerking: “Eigenlijk ga je samen een reis aan om met elkaar de juiste data te vinden die als stuurinformatie dienen om daadwerkelijk verbeteringen aan te brengen”.
Niet alleen duurzaamheid, ook geopolitiek
Het inzicht dat de methodiek oplevert, gaat verder dan alleen CO₂-reductie. Door de keten in kaart te brengen, worden ook kwetsbaarheden zichtbaar, zoals afhankelijkheid van grondstoffen of geopolitieke risico’s.
“Als je weet waar de crux zit in je keten qua toekomstige tekorten, politieke spanningen of wetgeving, dan kun je daarop anticiperen,” zegt Koning.
In een tijd van toenemende regelgeving en internationale spanningen is dat inzicht minstens zo waardevol als de duurzaamheidswinst zelf.
Van praten naar doen
De conclusie van het onderzoek is duidelijk: organisaties hebben geen gebrek aan ambitie, maar aan praktische handvatten. Door de keten centraal te stellen, niet te wachten op perfecte data en te focussen op waar de meeste impact zit, wordt verduurzaming concreet en uitvoerbaar.
Podcast
Luister ook naar de bijbehorende podcast, waarin Jack van der Veen, Diane Zandee, Ingrid Koning en Guido de Wit deze methode bespreken. Via Spotify, Apple Podcasts, of hieronder.