Sturing in transities vraagt groot denken en klein doen

Een aantrekkelijk toekomstbeeld en/of een concrete prikkelende ambitie zijn onmisbaar. Zo’n toekomstbeeld of ambitie helpt niet alleen om richting te geven aan koplopers, maar biedt ook houvast; het helpt om te toetsen of je de goede dingen doet. Dat blijkt uit het whitepaper ‘Houvast voor duurzame vernieuwers’ waarin vier perspectieven op transitie denken en doen worden beschreven. Daarnaast beschrijven de wetenschappers de weg van ‘transitie denken’ naar ‘transitie doen’. Met andere woorden, welk handelingsperspectief bieden zij? Hoe verhouden ze zich tot elkaar? Welke verschillen en overeenkomsten zien we? En waarin vullen ze elkaar aan? Het whitepaper verschijnt in de week van de circulaire economie, waarin de roep om systeemverandering steeds luider klinkt.

Corona laat zien dat systeemverandering bittere noodzaak is. De manier waarop we produceren, werken, reizen en eten is niet meer vol te houden. We zijn keihard tegen de grenzen aangebotst van wat de wereld aankan. De vraag is echter: kán het echt anders? En zo ja, hoe dan? Maatschappelijke systemen als energievoorziening, mobiliteit en landbouw zijn zó groot en complex, in hoeverre heb je daar invloed op? Dat zijn vragen waar menig vernieuwer met een duurzaamheidsmissie bij de overheid, het bedrijfsleven of non-gouvernementele organisatie (NGO) z’n hoofd over breekt.

Transitiewetenschap: maatschappelijke verandertheorie

De transitiewetenschap is een jonge, maatschappelijke verandertheorie die houvast kan bieden, juist in deze cruciale tijd. Enerzijds door uit te zoomen en daarmee maatschappelijke systemen beter te overzien en begrijpen. Anderzijds door in te zoomen en praktische handvatten te bieden: wat kan je op welk moment het beste doen (of laten) om duurzame verandering op gang te brengen of te versnellen? De afgelopen jaren vindt transitiewetenschap dan ook steeds meer weerklank als veranderaanpak bij de overheid en in het bedrijfsleven.

Experimenteren, leren en reflecteren

Een transitie is geen project, maar een proces. Wie de ontwikkeling van een transitie een handje wil helpen, moet bereid zijn om te experimenteren, te leren en te reflecteren. Het vraagt eerst om denken op systeemniveau, vervolgens om doen op praktijkniveau, daarvan leren en dat weer integreren in het denken. Dit vereist een flexibele houding, zonder neiging tot planning en controle. Daarnaast kan systeemverandering alleen plaatsvinden als er alternatieven voorhanden zijn. Duurzame vernieuwing moet daarom worden herkend, gewaardeerd en versterkt, maar zeker ook aangejaagd.