Waarom organisaties hun ‘Jutta Leerdams’ nodig hebben

Veel organisaties zeggen dat ze ruimte bieden aan talent. Maar zodra talent het anders doet - vragen stelt, de norm ter discussie stelt, een eigen koers kiest – wordt die ruimte ongemakkelijk. Precies dit spanningsveld stond centraal tijdens een college van prof. dr. Lidewey van der Sluis in het Behavior, Culture & Governance Program voor bestuurders en directeuren.

“Uitzonderlijke prestaties ontstaan zelden door te voldoen aan normen van perfectie binnen bestaande structuren,” zegt de ervaren hoogleraar Strategisch Leiderschap en Talentmanagement Van der Sluis. “Ze ontstaan vaak doordat iemand het lef heeft bestaande patronen ter discussie te stellen en/of door een eigenzinnige koers te varen vanuit eigen overtuigingen.”

Als voorbeeld wijst ze op Jutta Leerdam en op wat haar olympische gouden medaille ons vertelt over hoe organisaties om kunnen gaan met eigenzinnig talent.

De dag ná het goud

Een dag nadat Leerdam haar fenomenale race schaatste, stond Van der Sluis voor de groep deelnemers van het Behavior, Culture & Governance Program. De unieke prestatie van de dag ervoor zinderde nog na. Voor Van der Sluis was het een perfecte casus om mee te nemen in haar verhaal over hoe je gedrag en cultuur in je organisatie naar je hand kunt zetten.

Want wat kunnen we leren van iemand die weliswaar binnen het systeem opereert maar ook een eigen profiel heeft en een eigen koers vaart?

Buiten het format presteren

Leerdam paste niet vanzelf in het traditionele model van de schaatswereld. In plaats van zich volledig te voegen naar een bestaande ploegstructuur, koos ze voor een eigen weg. Ze organiseerde haar eigen team, haar begeleiding, haar aanpak, op een manier die paste bij haar ambities en persoonlijkheid.

Dat leverde niet alleen een gouden medaille op, maar ook weerstand. Van der Sluis: “Wie zich buiten het systeem plaatst, maakt zichtbaar dat het systeem niet voor iedereen optimaal werkt. En dat we niet moeten vergeten dat het systeem er voor de mensen moet zijn en niet andersom.”

“Mensen die systemen ter discussie stellen, zijn heel waardevol. En confronterend. Maar juist door deze mensen kan er vernieuwing ontstaan.”

Reflex om risico’s te vermijden

De meeste organisaties zijn ingericht om voorspelbaar en stabiel te opereren en risico’s te beperken. Begrijpelijk, zo stelt Van der Sluis, maar het maakt organisaties minder geschikt voor “paradijsvogels” zoals Jutta Leerdam. Zij floreren niet binnen standaardprocedures, standaardrollen en standaard verwachtingen.

Voor organisaties is dat een spiegel. Voor wie willen wij ruimte bieden? De reflex is vaak het antwoord: voor degenen die zich schikken, aanpassen en meedoen. Want ‘zo doen we dat hier nu eenmaal’.

“Dat kan, maar dan kies je voor het vertrouwde boven het vernieuwende. Daardoor gaat veel menselijk potentieel verloren,” stelt Van der Sluis. “Als je mensen met een afwijkend profiel afhoudt of terugduwt naar het gemiddelde, doe je jezelf en de organisatie tekort. Je verliest het potentieel van eigenzinnigheid. Je verliest ‘the icing on the cake’, zoals een CEO dat laatst noemde. Je krijgt alleen cake, het gewone.”

Kaders én vrijheid: Nyenrode als praktijkvoorbeeld

Hoe werkt dat in de praktijk? Volgens Van der Sluis laat Nyenrode zelf het goede voorbeeld zien en verwijst naar haar eigen beginperiode bij Nyenrode. "Er was geen uitgewerkt plan of budget voor een leerstoel. Er was wel een urgent vraagstuk. En er waren duidelijke criteria. Nyenrode wilde ‘iets’ doen met the war for talent en bood mij de ruimte om daar vorm en inhoud aan te geven.”

Die combinatie van kaders en vrijheid maakte het voor Van der Sluis mogelijk om het vakgebied Strategic Talent Management op te bouwen, in nauwe verbinding met ondernemers uit het werkveld.

Onderscheidende kracht

“Ruimte hebben in je werk betekent niet dat je het alleen doet. Het betekent dat je de verantwoordelijkheid krijgt om iets neer te zetten dat ertoe doet. Juist die ruimte om expertise op een eigen manier te ontwikkelen, zie ik als een onderscheidende kracht van Nyenrode. Niet als uitzondering, maar als bewuste strategische keuze.”

Dat het college daags naar Leerdams gouden race in goede aarde viel, bleek na afloop. Een bestuurder noemde Van der Sluis ‘de Jutta Leerdam van Nyenrode’. Ze glimlacht erom, maar neemt het serieus: "Natuurlijk deed dat compliment mij goed. Maar hoe langer ik erover nadacht, hoe meer ik inzag dat het ook - misschien wel vooral - een compliment was aan Nyenrode.”

“Nyenrode heeft mij de kans gegeven om het vakgebied te laten groeien en daarnaast om mijzelf verder te ontwikkelen. En als ik college mag geven, sta ik er. Readiness is een succesfactor, weet ik."

De vraag voor bestuurders

De les van Jutta Leerdam gaat niet over sport. Het gaat over focus, mindset en kwaliteit. En over omstanders die worden gevraagd om eigenzinnigheid op de weg naar topprestaties toe te laten.

Van der Sluis sluit af met een paar mooie quotes om te overdenken met advies aan elke bestuurder en directeur: “Type ‘Jutta Leerdam’ is the Bold & the Beautiful in één. Dit type heeft iedere organisatie nodig om continu te verbeteren en te vernieuwen. Als ze in uw organisatie werken, dan heeft u talent in de tent. Geef hen de ruimte en laat hen begrensd de grenzen verleggen. En koester hun kracht.”