"Organisaties laten zich niet sturen zoals machines"

Bestuurders en senior professionals ervaren vaak dat traditionele strategieën en structuren onvoldoende grip bieden op complexe organisatievraagstukken. Het programma Behaviour, Culture & Governance brengt daar verandering in door organisaties te benaderen als mensen. In dit artikel neemt Peter Robertson je mee in hoe perspectief helpt om hardnekkige organisatieparadoxen te doorgronden, beter in te spelen op veranderende groeifases en gerichter te interveniëren in een tijd waarin technologische versnelling vraagt om dieper strategisch inzicht.

Waarom heb je het programma ontwikkeld?

"De eerste stappen voor het programma Behaviour, Culture & Governace zijn gezet tussen 2007 en 2013 in Hangzhou, China, waar ik werkte aan vraagstukken rondom complexiteitsdenken en leiderschap. Wat we daar ontdekten, en wat nog steeds de kern vormt van het programma, is dat organisaties zich niet laten sturen zoals machines."

"Meer controle leidt niet tot meer grip, maar juist tot minder. Dat is wat wij de controleparadox noemen."

"Veel managementpraktijken zijn gebaseerd op lineair denken: als ik A doe, volgt B. In complexe organisaties werkt dat simpelweg niet. Sterker nog: we zien vaak het tegenovergestelde effect. Meer controle leidt niet tot meer grip, maar juist tot minder. Dat is wat wij de controleparadox noemen. 

Veel leiders herkennen dat, ondanks goede strategieën en structuren, resultaten achterblijven of gedrag niet verandert. Dat is precies waar dit programma op ingrijpt."

Hoe helpt ecologie om organisaties beter te begrijpen? 

"Mijn achtergrond ligt in de psychiatrie, gecombineerd met ecologie en natuurwetenschappen. Die combinatie helpt me om vanuit meerdere perspectieven naar organisaties te kijken. 

We kijken naar organisaties als levende systemen, vergelijkbaar met ecosystemen in de natuur. Die ontwikkelen zich niet lineair, maar volgens een bepaalde dynamiek en ritme. Alle levende systemen kennen een eigen ritme, zichtbaar in patronen van ontwikkeling en ondersteund door zelfcorrigerende mechanismen die helpen dat ritme te behouden.

Het leren herkennen van dat ritme en daar effectief op inspelen is een belangrijke les die deelnemers meenemen uit het programma.  Een eenvoudig maar krachtig model dat we gebruiken is de S-curve. Organisaties doorlopen verschillende groeifases, vergelijkbaar met seizoenen, en elke fase vraagt om ander gedrag, leiderschap en besluitvorming.

Wat vaak misgaat, is dat we dezelfde interventies blijven toepassen, ongeacht de fase waarin een organisatie zich bevindt. Terwijl de sleutel juist zit in het herkennen van die fase. Daar ligt ook een belangrijke koppeling met mensen: niet iedereen is op elk moment even effectief. De juiste persoon op de verkeerde fase van de organisatie levert minder impact. Andersom kan dezelfde persoon op het juiste moment juist enorm waardevol zijn. 

Met behulp van het AEM-Cube® model krijgen deelnemers bovendien inzicht in hun natuurlijke bijdrage in verschillende groeifases en hoe zij deze effectiever kunnen inzetten binnen hun organisatie."

Welke rol speelt technologie en A.I? 

"A.I versnelt ontwikkelingen in organisaties, maar snelheid op zich is niet de oplossing. In ecologische systemen draait het niet alleen om snelheid, maar om ritme. De echte vraag is: kunnen organisaties en mensen die versnelling verwerken Zonder dat vermogen ontstaat er juist meer druk, ruis en ineffectieve besluitvorming."

A.I maakt organisaties niet automatisch beter, het vergroot wat er al is.  Daarom is het belangrijk dat leiders begrijpen hoe hun organisatie functioneert als systeem, zodat ze technologie doelgericht kunnen inzetten.

Biedt het programma concrete handvatten om hiermee om te gaan? 

"Zeker, we maken deze inzichten hanteerbaar door te werken met een aantal centrale paradoxen die je in elke organisatie tegenkomt. Denk bijvoorbeeld aan de spanning tussen korte termijn resultaat en lange termijn waarde, de resultaatsparadox. Of de spanning tussen een sterke cultuur en ruimte voor individueel talent, de excellentieparadox. 

We laten zien waarom standaardreflexen vaak averechts werken, en vooral: wat je dan wél kunt doen. Ik vergelijk het vaak met golfsurfen: je kunt de golf niet tegenhouden, maar je kunt wel leren hoe je erop beweegt. Het gaat er niet om een strak plan van A naar B te volgen, maar om te leren anticiperen op wat er zich ontwikkelt."

Voor wie is dit programma bedoeld?

"Voor bestuurders, executives en senior professionals die te maken hebben met complexe organisatievraagstukken en op zoek zijn naar een duurzame manier om organisaties te begrijpen en te ontwikkelen. 

Wat dit programma onderscheidt, is dat het niet uitgaat van vaste modellen of best practices, maar van het leren ‘lezen’ van organisaties als systeem, waardoor je beter begrijpt wanneer en waarom bepaalde interventies werken."

Wat maakt het waardevol voor deelnemers?

"Wat ik terugkrijg van deelnemers, is dat dit programma hen helpt om situaties op een dieper niveau te begrijpen én er effectiever in te handelen. Dat ik met veel oud-deelnemers nog steeds spar over de toepassing in hun praktijk, zie ik als het grootste compliment.

Ook geven deelnemers vaak aan dat ze na het programma sneller door complexe situaties heen kijken, gerichter kunnen interveniëren en betere strategische keuzes maken."