De accountant van 2030, hoe leid je die op?

Nu technologische ontwikkelingen zoals AI het werk van een accountant fundamenteel verschuiven, verandert niet alleen wat accountants doen, maar vooral wat zij moeten kunnen. En leren, want hoe leiden we accountants op voor een vak dat zo ingrijpend verandert? Het antwoord begint bij een andere kijk op kennis, vaardigheden en de manier waarop accountants ervaring opdoen.

Dit is het derde en voorlopig laatste deel van het gesprek tussen Arno Schalck (PIA Group) en Prof. Dr. Niels van Nieuw Amerongen RA (Nyenrode Business Universiteit). In de eerste twee delen ging het over de impact van AI op het accountancyvak zelf (artikel 1) en de spanning rondom kwaliteit en professioneel oordeel (artikel 2). En nu gaat het over de accountant van de toekomst en hoe we die opleiden.

Van kennis naar vaardigheden

“Je kan de zoektocht naar informatie al uitbesteden aan AI, maar dan moet je wel kunnen beoordelen wat eruit komt.” - Arno Schalck

Een van de eerste verschuivingen die zichtbaar wordt, is de veranderende rol van kennis. Waar accountancy lange tijd draaide om het opbouwen van diepgaande vakinhoudelijke kennis, verschuift de nadruk steeds meer naar het vermogen om met informatie om te gaan.

Schalck schetst die ontwikkeling aan de hand van eerdere technologische veranderingen. Waar kennis vroeger schaars was en actief moest worden opgezocht, maakte internet die kennis toegankelijk. AI gaat nog een stap verder: zelfs het zoeken en structureren van informatie kan worden uitbesteed. 

Dat verandert de rol van de accountant fundamenteel. Het gaat minder om wat je weet, en meer om wat je doet met wat je krijgt aangereikt. Schalck: “Je kan de zoektocht naar informatie al uitbesteden aan AI, maar dan moet je wel kunnen beoordelen wat eruit komt.” 

Daarmee komt de nadruk te liggen op vaardigheden zoals kritisch denken, het stellen van de juiste vragen en het kunnen duiden van context. Volgens Van Nieuw Amerongen is dat precies waar de toekomst van het vak ligt: niet in het verzamelen van informatie, maar in het begrijpen ervan.

Een vak dat meer vraagt maar ook meer biedt

“Theorie en praktijk worden niet langer gescheiden. We hebben de theorieopleiding en de praktijkopleiding geïntegreerd in één opleiding.” - Prof. dr. Niels van Nieuw Amerongen RA

Jonge professionals moeten vandaag een bredere combinatie van vaardigheden ontwikkelen dan voorheen. Dat maakt het vak volgens Van Nieuw Amerongen interessanter. Juist doordat het vak complexer wordt, ontstaat er meer ruimte voor ontwikkeling. Het vraagt alleen om een andere manier van opleiden en begeleiden.

Leren in de praktijk, niet alleen uit boeken

Bij Nyenrode Business Universiteit is die verandering al zichtbaar. De opleiding tot Registeraccountant is bewust anders ingericht om beter aan te sluiten op de praktijk. Van Nieuw Amerongen: “Theorie en praktijk worden niet langer gescheiden. We hebben de theorieopleiding en de praktijkopleiding geïntegreerd in één opleiding.”

Dat betekent dat studenten werken met echte vraagstukken uit hun dagelijkse praktijk, die vervolgens in de opleiding worden besproken en verdiept. “Omdat de opleiding synchroon loopt met de fasen van de controle, kunnen student-trainees wat ze leren tijdens de opleiding direct in de praktijk toepassen”, zo stelt Van Nieuw Amerongen. “Daardoor is wat studenten leren direct relevant voor hun dagelijkse praktijk en groeien ze sneller in hun rol.”

Technologie speelt daarin een steeds grotere rol, maar niet als los vak. Het zit verweven in de manier waarop problemen worden benaderd en opgelost.

Anders leren denken

Een belangrijk concept dat Van Nieuw Amerongen introduceert, is integrated thinking. Het vermogen om verschillende perspectieven samen te brengen en van daaruit tot een goed onderbouwd oordeel te komen. Accountants moeten begrijpen welke belangen spelen, welke stakeholders betrokken zijn en hoe verschillende perspectieven samenkomen in één beslissing. 

Volgens Schalck is dat precies wat nodig is om technologie goed te benutten. AI kan helpen bij het verzamelen en structureren van informatie, maar het is aan de accountant om die informatie in context te plaatsen en te vertalen naar een oordeel.

Daarmee wordt duidelijk dat technologie het denken niet vervangt, maar juist vraagt om beter denken.

Het risico van minder ervaring

Tegelijkertijd brengt AI ook een risico met zich mee dat minder zichtbaar is, maar mogelijk grote impact heeft op de lange termijn. Traditioneel bouwen accountants hun ervaring op door repetitieve taken uit te voeren en geleidelijk complexere werkzaamheden op te pakken. Die eerste fase - het 'leren door te doen' - vormt de basis voor patroonherkenning en professioneel oordeel.

Maar als AI juist die taken overneemt, ontstaat de vraag: hoe bouwen jonge accountants dan nog die ervaring op? Schalck benoemt dat als een van de grootste uitdagingen, dat juniors die patroonherkenning niet meer kunnen opbouwen. 

Volgens hem vraagt dat om een andere manier van opleiden. Dat kan bijvoorbeeld door intensievere begeleiding, samenwerking met ervaren collega’s en het creëren van leermomenten die verder gaan dan alleen het uitvoeren van taken.

Van Nieuw Amerongen ziet daarin ook een verschuiving in de organisatiestructuur. Het klassieke piramidemodel blijft bestaan, maar de invulling verandert. De relatie tussen ervaren professionals en jong talent wordt belangrijker, juist omdat kennis minder vanzelfsprekend via taken wordt opgebouwd.

Van Nieuw Amerongen: “In de vernieuwde geïntegreerde opleiding hebben we daarom een combinatie ontworpen van supervisie door docent en praktijkbegeleider, en intervisie, waarbij student-trainees van elkaar leren. Dat is een werkvorm die in de accountantspraktijk ook wordt gehanteerd.”

Nieuwe rollen, nieuwe teams

“Je moet breed ontwikkeld zijn, maar ook diep op één punt. Die combinatie maakt teams sterker." - Arno Schalck

Naast individuele ontwikkeling verandert ook de manier waarop teams zijn opgebouwd. Accountancy wordt steeds minder een discipline die op zichzelf staat en steeds meer een samenspel van verschillende expertises. Waar teams vroeger vooral uit accountants bestonden, ontstaat nu een omgeving waarin ook data-analisten, IT-specialisten en mogelijk AI-experts een rol spelen. Accountants moeten met deze specialisten kunnen samenwerken én hen kunnen aansturen.

Schalck koppelt dat aan het concept van de T-shaped professional: iemand met een brede basiskennis en tegelijkertijd diepgang op één specifiek onderwerp: “Je moet breed zijn, maar ook diep op één punt. Die combinatie maakt teams sterker. Niet omdat iedereen alles moet kunnen, maar omdat de gezamenlijke kennis breder en dieper wordt.”

Samen leren in een veranderende wereld

“De inkt is nog niet droog of de ontwikkelingen op technologiegebied zijn alweer verder." - Prof. dr. Niels van Nieuw Amerongen RA

De ontwikkeling van het vak gaat sneller dan traditionele opleidingsmodellen kunnen bijhouden. Van Nieuw Amerongen benoemt dat treffend: “De inkt is nog niet droog of de ontwikkelingen op technologiegebied zijn alweer verder. Dat vraagt om een andere manier van samenwerken tussen onderwijs en praktijk, als een continu gesprek waarin ervaringen worden gedeeld en inzichten worden teruggekoppeld.”

De accountant van 2030

Hoe ziet de accountant er in 2030 uit? Er ontstaat geen eenduidig beeld.

Van Nieuw Amerongen spreekt over de 'super-accountant': een professional die technologie begrijpt en slim benut, verbanden ziet en complexe vraagstukken kan overzien. Iemand die niet alleen controleert, maar ook adviseert en waarde toevoegt. 

Schalck is voorzichtiger in zijn voorspelling: “Hoe de accountant in 2030 eruitziet? Ik heb geen idee.” Die onzekerheid onderstreept hoe snel de ontwikkelingen gaan.

Tegelijkertijd ziet hij wel duidelijke contouren. “De accountant zal dichter bij de klant staan, meer adviserend werken en minder tijd besteden aan puur uitvoerend werk. De controlerende rol blijft bestaan, maar wordt aangevuld met een bredere verantwoordelijkheid. De accountant van de toekomst is iemand die technologie inzet om beter inzicht te krijgen, sneller te schakelen en meer waarde te leveren.”

Een gezamenlijke opdracht

Wat deze reeks gesprekken uiteindelijk duidelijk maakt, is dat AI niet alleen een technologische ontwikkeling is. Het is een verandering die het hele vak raakt: van de dagelijkse praktijk tot de opleiding, en van individuele professionals en organisaties tot de sector als geheel. De verandering vraagt om nauwere samenwerking tussen onderwijs, praktijk en de sector.

De samenwerking tussen PIA Group en Nyenrode Business Universiteit laat zien hoe die werelden dichter bij elkaar kunnen komen: een partnerschap om samen te leren, te experimenteren en richting te geven aan de toekomst.

Terugblik

• Artikel 1: De 5 grote verschuivingen in het accountancyvak door AI.
• Artikel 2: AI in accountancy: een blik op kwaliteit, scepticisme en verantwoordelijkheid.