BIAS Inc.

Het antwoord op die vraag zit hem in de verschuivende opvatting over de ‘license to operate’ van bedrijven: van wie of wat krijgt een ondernemer eigenlijk toestemming om te ondernemen? Hoogleraar Rutger Claassen van Universiteit Utrecht schreef hierover op verzoek van de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid een relevante historische schets. Van oorsprong bepaalde de Staat of een ondernemingsplan van voldoende publiek belang was en daardoor op rechtsbescherming kon rekenen en van publieke bronnen gebruik mocht maken. Zo gaf de Staat toestemming voor de oprichting van middeleeuwse universiteiten en corporatievormen en aan de eerste bedrijven in de zeventiende eeuw (Concession Theory). In de 19de eeuw verschoof het mandaat voor ondernemen naar de aandeelhouders van een bedrijf, door veranderingen in het ondernemingsrecht (Aggregation Theory). Aan het eind van de 20ste eeuw verschoof dit recht naar het bestuur van een onderneming, met de opdracht om naast  aandeelhoudersbelangen, ook de belangen van direct betrokken stakeholders mee te wegen (Real Entity Theory). En nu -krap dertig jaar later- dient zich alweer een volgende paradigmaverschuiving aan, waarin dat bestuur zich ook nog eens rekenschap moet geven van de impact van de onderneming op indirecte stakeholders (Stakeholders Theory).

 

Een grote verschuiving, in korte tijd. Het gros van de bestuurders lijkt dan ook nog bezig te wennen aan de vorige rolverschuiving, waarin zij naast aandeelhoudersbelangen ook die van directe stakeholders moeten afwegen, van klanten, leveranciers en medewerkers. Zo laten ook de rapportages van eerdere edities van de Code zien. Maar van bedrijven wordt daarnaast dus ook al verwacht dat ze zich verantwoorden naar veel bredere groepen belanghebbenden, zoals lokale gemeenschappen, non governmental organisations (ngo’s), media, representanten van natuur&milieu en de staat. Extra kwetsbaar voor ondernemers is dat dit publiekelijk gebeurt, van alle kanten en op elk moment. En dat terwijl de reputatie van een onderneming in deze tijd bepalend is voor de aantrekkingskracht naar werknemers en aandeelhouders. Dus direct effect heeft op de continuiteit van de onderneming. 

Een grote paradigmaverschuiving als deze vraagt om een snelle herpositionering van de onderneming en daarin is de rol van toezichthouders natuurlijk cruciaal. Omdat de klassieke toezichtsrollen (werkgever, monitor en adviseur) daarvoor onvoldoende toereikend lijken, stel ik voor om nog een vierde toezichtsrol toe te voegen, die van de bias-checker. Want alleen door te erkennen dat er blinde vlekken in de bedrijfsstrategie kunnen zitten, kan versneld naar een "toekomstproof" strategie worden bijgestuurd. In dit geval moeten bestuurders en commissarissen zich dus samen, onder druk en bliksemsnel, voorbereiden op dé vraag voor 2024: welke indirecte stakeholders zijn voor de purpose van onze onderneming van belang en hoe staan wij met hen in contact? 

Dat klinkt lastiger dan het is, want het maatschappelijk middenveld heeft zich al lang op deze vraag voorbereid. Ngo’s bepleiten al decennia dat ook ondernemingen zich meer tot publiek belang moeten gaan verhouden en hebben dus ook al scherpe en concrete plannen klaarliggen. Durft jouw bedrijf het initiatief te nemen om met een ngo een gelijkwaardig en constructief partnership aan te gaan, dan krijgt het in een klap zicht op hoe jouw onderneming positieve impact kan boeken op mens en milieu. Selecteer daarbij ook eens een sociaal doel uit het ESG spectrum, naast alle ‘hot’ groene doelen, dan loop je meteen weer wat voor. Heeft je onderneming bijvoorbeeld (ook) vrouwen als doelgroep, ga dan eens koffiedrinken met een ngo voor genderequality (SDG 5). Met enige investering en door een gelijkwaardig luisteren vind je samen de synergie voor een toekomstgerichte ondernemingsstrategie. Zo kan je tegelijk loonverschil verkleinen, de work/life balance voor vrouwen en mannen optimaliseren, diverse representatie in de top stimuleren, bespaar je kosten op uitval, werf je succesvoller op de arbeidsmarkt, innoveer je je producten en marktdenken en versterk je zowel je reputatie, als je ESG score voor aandeelhouders. Als je op je bias schakelt, wordt ondernemersbelang publiek belang. En andersom. Bias Inc.