Controllers maken steeds vaker deel uit van het managementteam en vervullen daarin een belangrijke adviserende rol. Persoonlijke kenmerken en vaardigheden bepalen in hoge mate hoe effectief zij deze rol kunnen invullen. Hoogleraar Hans ten Rouwelaar doet hier al jaren onderzoek naar. In zijn afscheidscollege legt hij uit waarom controlling bovenal mensenwerk blijft.
Wat Ten Rouwelaar vooral fascineert, is hoe sterk de rol van controllers de afgelopen jaren is veranderd. Hun takenpakket is aanzienlijk breder geworden. “Dat komt omdat de wereld om ons heen in een hoog tempo verandert en steeds complexer en onzekerder wordt. Neem de auto-industrie: vroeger veranderden automodellen relatief langzaam en reden mensen vaak tien jaar of langer in dezelfde auto. Tegenwoordig volgen technologische ontwikkelingen elkaar veel sneller op. Daardoor staat de auto-industrie voortdurend onder druk om te innoveren en zich aan te passen”.
Voorbij de financiën
Ten Rouwelaar vertelt dat controllers verder kijken dan alleen naar de financiële mogelijkheden. Ook ecologische en maatschappelijke gevolgen spelen een rol in de besluitvorming van het management. “Controllers adviseren het management over de koers van de organisatie, over investeringsbeslissingen en over de verwachte opbrengsten daarvan. Dat maakt het werk van een controller soms behoorlijk complex. Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van recyclebare materialen: welke waarde kunnen die in de toekomst nog opleveren, en hoe neem je dat mee in je berekeningen?” Ook het uitwerken van mogelijke toekomstige scenario’s is volgens Ten Rouwelaar een belangrijke taak van controllers. “Van hen wordt echt verwacht dat ze nadenken over hoe een organisatie op lange termijn succesvol kan blijven.”
De controller als mediator
Een ‘controller-nieuwe-stijl’ is volgens Ten Rouwelaar een mediator: een verbinder die zelfstandig informatie ophaalt, op zoek gaat naar het verhaal achter de cijfers en verschillende stakeholders samenbrengt. Dat vraagt volgens hem om nieuwe vaardigheden. “Controllers zijn vaak wat introvert, maar wie invloed wil uitoefenen, moet de taal van het management leren spreken. Het vermogen om verbinding te maken en anderen te overtuigen is daarbij onmisbaar geworden. Om die reden is er binnen de Controlling-opleidingen van Nyenrode veel aandacht voor persoonlijke groei, transformatie en talentontwikkeling.”
Strategische leiderschapskwaliteiten
In zijn afscheidscollege gaat Ten Rouwelaar ook in op de opkomst van AI. “Ik geloof dat AI ondersteunend kan zijn aan het werk van een controller. Zeker als het gaat om het uitvoeren van repeterende taken en het analyseren van data. Maar het interpreteren van die data en het afwegen van belangen blijft mensenwerk. Volgens mijn collega Nick van Dam vraagt dat om vijf strategische leiderschapskwaliteiten: instinct, intuïtie, verbeeldingskracht, integriteit en identiteit. Daar kan ik mij helemaal in vinden, het zijn kwaliteiten die nodig zijn om richting te geven aan de toekomst van een organisatie.”
Samen koers houden
Ten Rouwelaar vergelijkt de controller met de copiloot in een vliegtuig en de manager met de piloot. Beide rollen zijn volgens hem even belangrijk. “Niemand stapt graag in een vliegtuig waarin alleen een piloot in de cockpit zit, omdat de copiloot is wegbezuinigd. Op de automatische piloot kan een toestel prima koers houden, maar wat gebeurt er als een vliegveld door bosbranden of dichte mist plotseling onbereikbaar is en er moet worden uitgeweken? Of dat de apparatuur plotseling uitvalt of onjuiste informatie geeft? Juist op zulke momenten is menselijk inzicht onmisbaar. Menselijke controlling is en blijft daarom noodzakelijk.”
Recht uit het hart
Het afscheid van Ten Rouwelaar is om twee redenen extra bijzonder. Om te beginnen werd hij op 28 augustus jongstleden benoemd tot hoogleraar. “Ik heb 26 jaar bij Nyenrode gewerkt, waarvan een groot deel als universitair (hoofd)docent. Dat ik deze stap nog heb kunnen maken, beschouw ik als een grote eer.” Daarnaast kiest Ten Rouwelaar bewust voor een afscheid in de vorm van een college, in plaats van een traditionele emeritaatsrede. “Het verzorgen van uitstekend onderwijs heeft in mijn carrière altijd de boventoon gevoerd. College geven komt recht uit mijn hart, en op die manier wil ik ook afscheid nemen.”