De politiek is druk met zichzelf, de accountancysector vindt dat prima

28 juni 2021
Opinie

Onder het presidentschap van Joe Biden verbetert in de Verenigde Staten het toezicht op de accountantssector. Ook in Nederland zou de politiek alerter moeten zijn, schrijft hoogleraar Marcel Pheijffer. Maar de Haagse aandacht is verslapt door randzaken en formatie.

Steeds vaker erger ik me aan de klungelige wijze waarop de politiek in eigen land wordt bedreven. Incidenten volgen elkaar in rap tempo op. Randzaken worden tot halszaak gepromoveerd. Personen lijken belangrijker te zijn dan partijen en de idealen waarvoor deze staan. Implosie van partijen heeft geleid tot een versplintering in de Tweede Kamer die nog weinig constructiefs oplevert. Terwijl de houdbaarheidsdatum van het kabinet al een tijdje is verstreken, staat de formatie van een nieuwe regering in de achteruitversnelling. Allemaal reuze interessant voor mijn onlangs geslaagde zoon die politicologie gaat studeren, maar wat mij betreft vooral een teken van incompetentie en onmacht van de politieke elite.

Radicale omslagen

Maar het kan nog erger. Het Amerikaanse stelsel van de facto twee partijen, zorgt periodiek voor radicale omslagen van links naar rechts en andersom. De regering van Donald Trump deinsde er niet voor terug om te pas en te onpas hoge functionarissen te ontslaan, te dereguleren en de macht van overheidstoezichthouders stevig te verminderen. Met steeds meer bewegingsruimte voor het bedrijfsleven tot gevolg. Op belangrijke onderdelen beweegt de regering van Joe Biden nu juist weer de andere kant op. Bijvoorbeeld als het gaat om het toezicht op accountants (organisaties).

De Amerikaanse Public Company Accounting Oversight Board (PCAOB) werd na een reeks boekhoudschandalen – waarvoor Enron hand in hand met accountant Arthur Andersen symbool staat - aan het begin van deze eeuw opgericht. Met de komst van deze toezichthouder is de zelfregulering binnen de accountancysector in de Verenigde Staten enigszins ingeperkt. Recente schandalen zijn in diverse landen (zoals Australië, Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Zuid-Afrika en Duitsland) aanleiding om het toezicht steviger te maken en de macht en kracht van met name de Big Four – Deloitte, EY, KPMG en PwC – te beteugelen. Met hun dubieuze rol in kwesties zoals Carillion (KPMG), Steinhoff (Deloitte) en Wirecard (EY), geven de Big Four daar ook alle aanleiding toe. In de Verenigde Staten spelen soortgelijke kwesties. Zo betaalde PwC in 2018 een forse boete voor nalatigheid bij de controle van de Colonial Bank.

Maar waar dergelijke schandalen in andere landen aanleiding waren om de greep op de accountancysector te verstevigen, zwakte Trump het juist af. Stevige toezichthouders binnen de PCAOB en de Securities and Exchange Commission (SEC) werden vervangen door marionetten van Trump en het bedrijfsleven. Diverse partners van accountantsorganisaties werden op topfuncties binnen de toezichthouders gepositioneerd. Nieuwe, steviger regelgeving werd uit- of afgesteld. Trump verlaagde de budgetten van toezichthouders. Het aantal handhavingsacties van de PCAOB nam af van 43 in 2016 tot slechts 13 in 2020. En dat kwam niet omdat accountants hun prestaties wezenlijk verbeterden. Met de komst van president Biden waait er een nieuwe wind. Ook hij vervangt de poppetjes die de SEC en PCAOB gezicht geven en die hun beleid bepalen. Hoewel noodzakelijk, tekent het ook de politieke instabiliteit in ’s werelds grootste economie. En dat is niet goed voor het vertrouwen in en het functioneren van de kapitaalmarkt.

Snollebolleke

Investeerders en (institutionele) beleggers zijn gebaat bij betrouwbare, vergelijkbare en tot op zekere hoogte voorspelbare financiële informatie. Daar past geen springerig beleid bij. Het is niet slim - om als een Snollebolleke - telkens met heftige bewegingen van links naar rechts en vice versa te bewegen. Voorgaande is uitstekend verwoord in een recente brief (7 juni) van 34 belangrijke individuen en organisaties aan Gary Gensler, de door Biden benoemde SEC-voorzitter. Deze voormalig bankier en hoogleraar diende ook onder Bill Clinton en Barack Obama. Hij was als adviseur betrokken bij het opstellen van de Sarbanes Oxley-regelgeving, de Amerikaanse reactie op Enron en andere boekhoudschandalen. In de brief aan Gensler tonen de ondertekenaars hun diepe bezorgdheid over de ontwikkelingen in hun land. Zij wijzen erop dat ze de oorzaken van eerdere crises zien terugkeren: ‘deeply flawed and outdated accounting standards, weak and ineffective auditor oversight, and auditors who lack both independence and professional skepticism – have reemerged as pressing issues’. Bovendien wijzen zij op het falen van de SEC en PCAOB en de noodzaak ‘to take bold action now to reverse that degradation of the financial reporting infrastructure, and to do so before we see catastrophic results resembling those of the Enron area’. Het huidige politieke klimaat in de Verenigde Staten en de persoon van Gensler zijn zodanig, dat aan de oproep in de brandbrief ongetwijfeld opvolging wordt gegeven. Maar voor hoe lang?

Waakzaamheid

Waar de accountancysector in de Verenigde Staten weer (even) de aandacht krijgt die passend is, moeten we er in eigen land juist voor waken dat deze niet verslapt. De minister heeft maar liefst vier jaar de tijd gegeven aan de kwartiermakers die een deel van de plannen moeten implementeren van de Commissie Toekomst Accountancysector en de Monitoring Commissie Accountancy. De sector vindt dat wel prima. Maar een dergelijke lange periode bevordert hun urgentiegevoel niet. De in de eerste alinea beschreven ontwikkelingen bevorderen de politieke daadkracht ten aanzien van onze accountancysector evenmin.


 

Bron: nieuwsbrief Nyenrode Corporate Governance Instituut, juni 2021.

Deze column is eerder gepubliceerd in Het Financieele Dagblad d.d. 15 juni 2021. 

Artikelen en columns gepubliceerd op de website en in de nieuwsbrief van het NCGI weerspiegelen niet per definitie een algemene visie van het NCGI, maar worden door auteurs op persoonlijke titel geschreven. Reageren kan via ncgi@nyenrode.nl.

 

Schrijf je in voor de nieuwsbrief

Nyenrode deelt kennis om leiders en professionals te helpen tijdens de coronacrisis. Abonneer je op L.E.S. in crisis.