‘De strategische uitdagingen van morgen doorgronden en vertalen naar betere keuzes vandaag’

De complexe overgang naar het nieuwe pensioenstelsel vraagt van fondsen een andere manier van sturen en een overtuigende onderbouwing van keuzes richting de toezichthouder. Daarnaast staan pensioenbestuurders voor meer belangrijke nieuwe veranderingen, zoals digitale weerbaarheid en verantwoord investeren. De praktijk verandert snel en nieuwe wetenschappelijke inzichten bieden bredere mogelijkheden. Het Executive Pensions Program (EPP) van SPO Nyenrode verbindt die inzichten met de bestuurlijke praktijk en helpt pensioenprofessionals weloverwogen keuzes te blijven maken.

“Twintig dagen met topexperts en vakgenoten de strategische uitdagingen van morgen doorgronden. En tegelijk leren hoe je die vertaalt naar betere keuzes vandaag.” Zo omschrijft EPP-moderator Stefan Thewissen het programma. “Wetenschappers delen actuele onderzoeksinzichten en experts uit het veld brengen hun praktijkervaring in. EPP-deelnemers leggen daar hun eigen vaak complexe vraagstukken naast. Zo krijgen ze scherper zicht op hun mogelijkheden en leren ze beter onderbouwde keuzes te maken voor hun organisatie.”

EPP-deelnemers zijn werkzaam bij pensioenfondsbesturen, uitvoeringsorganisaties en toezichthouders. Ze brengen kennis mee van onder meer risicobeheer, beleggen en communicatie. “Die verschillende achtergronden zorgen ervoor dat deelnemers bestuurlijke vraagstukken vanuit zeer wisselende perspectieven leren bekijken”, zegt Thewissen. “Bijna iedereen zit toch een beetje vast in de eigen bubbel en daar word je hier op een constructieve manier uitgehaald.”

Leren van experts, vakgenoten én de toezichthouder zelf

De kracht van die onderlinge uitwisseling wordt volgens Thewissen bijvoorbeeld concreet bij bestuurlijke keuzes rond het invaren: de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel. “Pensioenfondsbesturen moeten volgens de nieuwe pensioenwet helder onderbouwen waarom de overgang evenwichtig is voor hun verschillende deelnemersgroepen. Dat roept lastige vragen op: is de afgesproken compensatie passend voor de betrokken groepen? Hoe vul je de solidariteitsreserve? En hoe toon je tegenover DNB aan dat je plannen evenwichtig zijn? Deelnemers leggen hun afwegingen aan elkaar voor en leren van elkaars aanpak. Ook DNB zelf komt tijdens het EPP toelichten hoe zij als toezichthouder bepaalde keuzes beoordeelt. Deze manier van leren helpt deelnemers hun afwegingen aan te scherpen en hun keuzes binnen het eigen fonds beter te verantwoorden.”

Ook na het invaren staan pensioenbesturen voor veel nieuwe keuzes. Hoe verdeel je bijvoorbeeld beleggingswinsten en -verliezen over leeftijdsgroepen? En hoe beperk je grote schommelingen in pensioenuitkeringen? Omdat de dekkingsgraad niet langer meer het houvast van voorheen biedt moeten besturen volgens Thewissen op een andere manier leren sturen. “Dat is nieuw en spannend. Daarom bieden we binnen het EPP een breed programma-onderdeel waarin deelnemers dit soort vragen vanuit verschillende invalshoeken onderzoeken. Daarbij betrekken we wetenschappers, experts en vertegenwoordigers van fondsen die al werken binnen het nieuwe stelsel.”

Regie houden tijden een digitale crisis

Digitale weerbaarheid en cyberrisico’s komen tijdens het EPP eveneens goed aan bod. Daarbij draait het volgens Thewissen niet alleen om preventie, maar ook om bestuurlijk handelen in digitale crisissituaties: hoe houd je als bestuur bijvoorbeeld de regie als het fonds wordt getroffen door een incident?

Thewissen vertelt over een crisissimulatie binnen het programma. “De deelnemers kregen te maken met een fictief datalek waarbij persoonsgegevens van fondsdeelnemers waren gestolen. De opdracht was om direct de rollen te verdelen: wie coördineert de crisisaanpak? Wie stemt af met de uitvoeringsorganisatie? En wie communiceert met deelnemers en de pers? Binnen twee uur moesten ze een aanpak bepalen en vervolgens een kritische journalist te woord staan. Zo wordt digitale veiligheid ineens heel concreet: onder druk keuzes maken en daar verantwoording over afleggen. Voor veel deelnemers was het een eyeopener dat een goede crisisaanpak al begint vóór een incident. Die rolverdeling moet je vooraf vastleggen en regelmatig samen oefenen, want als er een crisis uitbreekt, wil je daar geen discussie meer over hoeven voeren.”

Wat vinden je deelnemers van het beleggingsbeleid?

Het EPP behandelt ook strategische keuzes rond beleggingsbeleid: niet alleen waarin een fonds belegt, maar ook hoe het zijn deelnemers bij die keuzes betrekt. Daarover doceert Thewissen, die naast programmamoderator, ook als hoogleraar Brede Welvaart en Pensioenen aan het programma bijdraagt.

Hij benoemt daarbij de deelnemersdialogen bij onder meer Pensioenfonds Detailhandel, PFZW en het Britse NEST. “Bij zo’n dialoog praat een representatieve groep fondsdeelnemers meerdere dagen met elkaar en met experts over een maatschappelijk onderwerp, zoals verantwoord beleggen. De besturen beloofden vooraf de aanbevelingen serieus mee te wegen. Bij Pensioenfonds Detailhandel verdrievoudigde het aantal voorstanders van maatschappelijk verantwoorder beleggen bijna. De groep adviseerde ook om impactinvesteringen uit te breiden. Dat advies brengt het bestuur inmiddels in de praktijk.”

Aan de slag met hoofd, hart en handen

Het betrekken van fondsdeelnemers is een van de vele onderwerpen die tijdens het EPP aan bod komen. Daarin ziet Thewissen een rode draad: de verbinding tussen kennis, verantwoordelijkheid en handelen. “Ik noem het een stukje hoofd, een stukje hart en een stukje handen. Het hoofd staat voor de wetenschappelijke inzichten en praktijkervaringen die je opdoet. Het hart gaat over je verantwoordelijkheid en waar je als bestuurder voor staat, ook als het schuurt. Met de handen gaan we concreet aan de slag: deelnemers oefenen hoe ze keuzes maken, die toelichten en handelen als de druk toeneemt. Zo verbind je wat je weet en waar je voor staat aan wat je doet. Juist die combinatie vind ik de kracht van het programma.”

Lees hier ook het interview over hun ervaringen met het EPP met: Hermien Wiselius, bestuurder bij Pensioenfonds Werk en (Re)Integratie (PWRI) en Pensioenfonds Horeca & Catering en Wouter Ruiter, investment manager bij Pensioenfonds DHL Nederland.